Tertio 1055 - Geloof in levensgevaar

Standpunt Geert De Cubber

Geloof in levensgevaar

Wanneer kunnen we met de geloofsgemeenschap opnieuw samenkomen? Nu volop werk wordt gemaakt van de heropening van bedrijven en scholen, durven we die vraag te stellen. Recht op onderwijs staat in de grondwet (artikel 24). Recht op arbeid is een van de bouwstenen die het mogelijk maken een menswaardig leven te leiden (artikel 23). Nog daarvoor is ook de vrijheid van eredienst ingeschreven in de Belgische grondwet: artikel 19 garandeert de vrije openbare uitoefening van erediensten. Door de lockdownmaatregelen zijn de religieuze overheden – zonder uitzondering, onverkort en terecht – akkoord gegaan dat recht tijdelijk op te schorten. Ondertussen moeten we het doen met een scherm om nog de verre echo van een gezamenlijke viering in onze kerk ter plaatse te hebben. Alleen voor begrafenissen wordt een uitzondering gemaakt: die vinden nog plaats, zij het in zeer beperkte kring.

Historische beelden

Het Kerknet-aanbod tijdens de Goede Week werd goed gevolgd. Ook de kijkcijfers van de tv-missen lagen beduidend hoger dan in gewone tijden. En wie herinnert zich niet de nu al historische beelden van paus Franciscus die eind maart met een uitzonderlijke Urbi et Orbi – moederziel alleen vanop dat grote Sint-Pietersplein – de hele wereld een hart onder de riem wist te steken? Niet alleen gelovigen waren er sterk door geraakt.

Lichamelijke aanwezigheid

De verzorgde livestreams en tv-uitzendingen kunnen evenwel niet verhelen dat de herders lang niet al hun schapen bereiken en dat er iets wezenlijks ontbreekt. Eucharistie moet met een hele gemeenschap worden gevierd en niet alleen voor een scherm. In Duitsland klonk al begin april scherpe kritiek van dogmaticus Jan-Heiner Tück. “Sacramenten zijn gebonden aan lichamelijke aanwezigheid”, vindt de katholieke theoloog. Anderen wijzen erop hoe livestreams het door paus Franciscus zo vermaledijde klerikalisme veeleer benadrukken dan dat ze een dienst zijn voor het volk dat zijn geloof wil delen en vieren omdat ze alleen de priester in beeld brengen en niet de vierende gemeenschap.

Veilig samenkomen

Een geloof zonder sacramenten en gemeenschap is in levensgevaar, waarschuwt paus Franciscus. De tijdelijk noodzakelijke virtualisering van de eucharistie kan niet blijven duren, benadrukt hij. “Als er sprake is van versoepeling, moeten in elk geval ook de kerken opnieuw voor openbare erediensten worden geopend”, oppert kardinaal Rainer Maria Woelki. Zijn aartsbisdom Keulen werkt concrete voorschriften uit die de gezondheid en bescherming moeten waarborgen en bereidt zich alvast voor op vieringen met publiek. Overleg tussen burgerlijke en religieuze verantwoordelijken is er eveneens in Frankrijk. En in Oostenrijk besliste de regering dat de kerken vanaf midden mei opnieuw openen voor de gemeenschappelijk gevierde liturgie. Als de lockdown stelselmatig wordt verlicht, moeten godsdiensten ook bij ons het recht krijgen opnieuw openbare erediensten te organiseren. Het zou mooi zijn mocht dat voor Hemelvaart of Pinksteren lukken – en voor het einde van de ramadan bij de moslims, want laten we de andere godsdiensten in dit verhaal niet vergeten. Uiteraard moet worden voorgeschreven hoe geloofsgemeenschappen veilig kunnen samenkomen.

Creatieve alternatieven

Veel hangt af van de concrete locatie. Kerken denken best nu al na welke maatregelen ze kunnen nemen en hoe en waar ze die toepassen. Wellicht is er meer nodig dan alleen maar het verder uit elkaar plaatsen van stoelen of banken. Concrete lokale richtlijnen over het maximaal aantal aanwezigen, het binnenkomen en buitengaan, de pastorale begroeting voor en na de viering, de vredeswens, het uitdelen en/of ontvangen van de communie dringen zich op. Wanneer het plaatselijk niet haalbaar blijkt de communie uit te delen, valt een gebedsdienst te overwegen. Misschien kan gemeenschappelijke eucharistische aanbidding een alternatief bieden om toch het heilig sacrament dichtbij te hebben en kan er samen worden gebeden voor het ontvangen van de geestelijke communie. Zeker in de geloofsgemeenschappen die grotendeels uit ouderen – de kwetsbaarste groep voor het coronavirus – bestaan, moet de kerk zich niet alleen rigoureus houden aan de veiligheids- en gezondheidsvoorschriften, maar moet ze bovendien creatief omspringen met de liturgie zonder de eigenheid ervan op te geven. Tussen de fragiele vreugde van Pasen en het vuur van Pinksteren ligt nog een hele weg.  III

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​