Tertio 1073 - Regenbooggezinnen uit de schaduw halen

Regenbooggezinnen uit de schaduw halen

“Het huwelijk veronderstelt een man en een vrouw”, “een kind heeft een vader en een moeder nodig”. Het zijn maar enkele van de tegenargumenten die naar voren worden geschoven in de debatten over de rechten van homokoppels inzake huwelijk en ouderschap. Het jongste nummer van Marriage, Families & Spirituality verkent met open blik het gevoelige thema.

Frederique Vanneuville

De American Psychiatric Association schrapte in 1973 homoseksualiteit als mogelijke diagnose, in 1990 haalde de Wereldgezondheidsorganisatie homoseksualiteit uit haar classificatie van ziekten en de World Medical Association bevestigde in 2013 dat er ruim wetenschappelijk bewijs is voor de stelling dat homoseksualiteit “een natuurlijke variant” is van de menselijke seksualiteit, “zonder intrinsieke schadelijke effecten op de gezondheid”. Alvast de medische wereld erkent algemeen dat homoseksualiteit geen genezing of conversietherapie behoeft. In de brede maatschappij en in gelovige kringen denkt men er evenwel niet altijd zo over. De mogelijkheid voor partners van hetzelfde geslacht om kinderen op te voeden, ligt nog moeilijker.

Complex

Marriage, Families & Spirituality, het halfjaarlijkse tijdschrift van de International Academy for Marital Spirituality (INTAMS) dat al ruim 30 jaar interdisciplinair en oecumenisch onderzoek doet naar alle soorten van huwelijks-, gezins- en samenlevingsvormen, wijdt zijn jongste nummer volledig aan zogenoemde regenbooggezinnen. Vanuit (moraal)theologie, sociale psychologie, recht en filosofie, en met getuigenissen van drie regenbooggezinnen biedt het een zorgzame exploratie van het fenomeen en van de maatschappelijke en kerkelijke kijk erop. Het toont bovenal hoe complex het gegeven is, ook in de traditie. Zo was het in vroegere tijden gebruikelijk dat kloosterlingen de opvoeding van kinderen op zich namen. Die abdijen en kloosters waren feitelijk huishoudens van volwassenen van hetzelfde geslacht die instonden voor de opvoeding van kinderen, een gebruik waar kerk en maatschappij van harte mee instemden. Al staat dat ver van lesbisch of homo-ouderschap van vandaag, het plaatst dat laatste wel in een ander perspectief.


Wat maakt een gezin tot een gezin: de biologische verwantschap of de emotionele band tussen ouders en kinderen?  © US Air Force / Joshua Thompson

Ommekeer in kerkelijke leer

De katholieke kerk erkent dat homoseksualiteit van alle tijden en culturen is en niet het resultaat van een vrijwillige keuze, noch een onnatuurlijke, zondige staat. Ze erkent dat homoseksualiteit is ingebed in de diepste laag van het mens-zijn waar het individu geen vat op heeft. Die significante ommekeer in de leer is ingezet vanaf de jaren 1970. De katholieke leer stelt nog wel dat homoseksuele handelingen af te keuren zijn. Betreft die afwijzing duurzame liefdesrelaties tussen partners van hetzelfde geslacht? Of refereert ze alleen aan vluchtige seksuele uitingsvormen die ook in de context van heteroseksuele relaties als inadequaat zouden worden beschouwd? Ethisch maakt dat onderscheid een significant verschil. Een beroep op Bijbelse teksten die homoseksualiteit ondubbelzinnig lijken te veroordelen, is daarbij niet zonder problemen. Nadere lezing toont dat ze gaan over homoseksuele daden door heteroseksuelen. Door hun totaal andere theologische, historische en culturele kader zijn die passages niet geschikt als argument in de discussie over homoseksualiteit vandaag.

Levenslang engagement

De kerk blijft ver van de erkenning van gelijke wettelijke (huwelijks-)rechten voor partners van hetzelfde geslacht. Het heteroseksuele huwelijk is en blijft voor haar de hoeksteen van de samenleving. Dat is in belangrijke mate gefundeerd in de door de scheppingsorde ingestelde mogelijkheid tot voortplanting, wat voor onvruchtbare heteroseksuele koppels een pijnlijk gegeven is. Mocht het zwaartepunt van de waardering voor het huwelijk meer komen te liggen bij het levenslange engagement dat partners met elkaar aangaan, zou die pijn enigszins worden verlicht. Zo’n verschuiving zou vanzelf de mogelijkheid tot een positievere kijk op duurzame relaties tussen partners van hetzelfde geslacht met zich meebrengen. Openheid van de kerk op dat punt zou eveneens passen in haar engagement om een rechtvaardigere samenleving te bevorderen, meent de auteur. En het zou ook een verlichting zijn voor de onhoudbare spreidstand in pastorale zorg, want hoe kun je pastorale zorg verlenen aan koppels wier relatie je verondersteld wordt te verwerpen?

Voortplanting en gastvrijheid

Aparte bijdragen zijn gewijd aan medisch begeleide voortplanting en adoptie. Dat eerste is voor geen enkel koppel evident: de conceptie is geen intiem gebeuren en het hele proces duurt vaak lang en weegt door, emotioneel en financieel. Bij homoseksuele koppels kan per definitie slechts één partner genetisch materiaal leveren. Adoptie stelt eigen uitdagingen. Van alle mensen zijn kinderen het meest kwetsbaar en hun bescherming is geboden. Adoptie kan ervoor zorgen dat koppels die onvrijwillig kinderloos zijn, toch een gezin kunnen stichten, een piste die de kerk aanmoedigt. Maar wat maakt een gezin tot een gezin: de biologische verwantschap of de emotionele band tussen ouders en kinderen? En is het adopteren van een kind louter een alternatief voor biologische voortplanting, of kan het worden gezien als een institutionele vorm van gastvrijheid en zodoende worden uitgebreid naar andere samenlevingsvormen tussen generaties? Meer dan eens is er trouwens een kind uit een eerdere (heteroseksuele) relatie en ook daar is de vraag naar adoptie aan de orde.

Of kinderen nu worden grootgebracht in een eenoudergezin of twee ouders hebben, en of die twee ouders hetero- of homoseksueel zijn, voor de gezonde ontwikkeling van kinderen zijn het de kwaliteit van de gezinsrelaties, de steun van de directe gemeenschap en de houding van de ruimere maatschappij die de doorslag geven, toont wetenschappelijk onderzoek aan. Dat is ook de ervaring van de drie regenbooggezinnen uit de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Italië die in dit themanummer een getuigenis brengen en daarin ook het belang van een gastvrije kerkgemeenschap benadrukken.

Amoris Laetitia

Het themanummer besluit met de vaststelling dat de exhortatie Amoris Laetitia van paus Franciscus (2016) een aanzet geeft om gezinnen te waarderen op basis van hun innerlijke kwaliteiten: hun onderlinge engagement en verantwoordelijkheid, hun zorg en steun voor de kinderen en hun inspanningen om het geloof door te geven aan de volgende generatie. Die aanzet wordt begrepen als een aanmoediging om de geleefde werkelijkheid van regenbooggezinnen au sérieux te nemen, hen respectvol te benaderen en hun waardigheid te verdedigen door discriminatie of onrecht jegens hen af te keuren en te bestrijden. Met recensies van 31 (Engels-, Duits-, Frans- en Italiaanstalige) academische uitgaven en een lijst van nog eens 40 eerder in Marriage, Families & Spirituality gerecenseerde boeken binnen het ruime domein van homoseksuele relaties en ouderschap, kan de lezer zich verder in het onderwerp verdiepen. Het volgende themanummer zal zich buigen over seksueel misbruik in familiale context.   III

www.intams.org

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)