Tertio 1075 - LOGOS focust op scheppingsgeloof en ecologie

LOGOS focust op scheppingsgeloof en ecologie

Toen de 15de editie van de Leuvense Ontmoetingen rond Geloof, Openbaring & Spiritualiteit (LOGOS) werd gepland, overheerste het protest van klimaatspijbelaars het nieuws. Inmiddels is het ook vijf jaar geleden dat het klimaatakkoord van Parijs werd ondertekend en dat de encycliek Laudato Si’ verscheen. De LOGOS-studiedag eind deze maand staat dan ook in het teken van scheppingsgeloof en ecologie.

Ludwig De Vocht

De LOGOS-studiedagen gaan telkens in op een element uit de oudste geloofsbelijdenissen van de kerk. De jubileumeditie 2020 staat stil bij het credo van Nicea-Constantinopel dat de drie-ene God belijdt als Vader “Schepper van hemel en aarde, van al wat zichtbaar en onzichtbaar is”, als Zoon “door wie alles geschapen is” en als Geest “die leven geeft”. Het is reeds de tweede maal dat LOGOS het scheppingsgeloof centraal stelt. In 2008 luidde de titel: Wanneer de schepping kreunt in barensweeën. Hedendaagse reflecties over schepping. Twaalf jaar later ligt de focus volgens de organisatoren niet op de schepping zelf, maar uitdrukkelijk wel op het geloven, het handelen en een manier van in de wereld staan. Begrippen als verbondenheid, inclusiviteit en nieuw mensbeeld zullen sterk naar voren komen in de lezingen van de sprekers. Vijf jaar na de publicatie van Laudato Si’ ligt het voor de hand dat ecologie op de studiedag wordt benaderd vanuit het oogpunt van die encycliek.


 

Nieuwe fase

Trees van Montfoort is de eerste spreker op 29 september. In haar boek Groene theologie schrijft ze dat paus Franciscus met Laudato Si’ een nieuwe fase inluidde voor de verspreiding van ecotheologische inzichten. De Nederlandse theoloog stelt dat de ecologische crisis in se een spirituele crisis is die deels veroorzaakt werd doordat de Bijbel wordt gelezen door een bril die afstand schept tussen de mens en de schepping, een bril die alles economisch bekijkt. De mens heeft eeuwenlang ongebreideld gebruikgemaakt van de natuur. Het christendom in het Westen rechtvaardigde dat met de opvatting dat de mens centraal staat in de schepping en heerser is over de natuur. Het mensgerichte wereldbeeld is zo vanzelfsprekend geworden dat we er volgens Van Montfoort nog zelden bij stilstaan. Vanuit de Bijbel en de christelijke traditie benadrukt ze dat niet de mens centraal staat, maar Gods liefde voor heel de schepping. Het is pas sinds een tiental jaar dat ecologische vragen van invloed zijn geworden op haar theologie en andersom, schrijft ze in haar boek. Ze geeft daarin ook toe dat de combinatie van theologie, duurzaamheid, ecologie en geloof voor haar een grote eyeopener is geweest.

Ecofeministische theologie

Haar boek dat vorig jaar verscheen en meteen de prijs van het beste theologische boek in de wacht sleepte, biedt een overzicht en een analyse van de hedendaagse ecotheologie, waarbij ook aandacht wordt besteed aan ecofeministische theologie. In dat verband neemt ze Laudato Si’ op de korrel. Volgens haar slaat paus Franciscus een belangrijke Bijbeltekst over: Spreuken 8, waarin de Wijsheid van God, voorgesteld als een vrouw, al voor de schepping aanwezig is als eerstgeborene. Van Montfoort komt op verschillende plaatsen in haar boek daarop terug. Door de verbinding van Christus met Vrouwe Wijsheid wordt volgens haar de hele werkelijkheid – ­de materiële en niet-materiële, de menselijke en de niet-menselijke – met God verbonden. Ook Christus wordt met die hele werkelijkheid verbonden en wordt daarbij geïdentificeerd met een vrouwelijke figuur. Dat is volgens Van Montfoort “een ander beeld dan het androcentrische en hïërarchische beeld van Christus als heerser over de kosmos, dat het heersen van mensen over de aarde legitimeert”.

Leerlingen 

De theoloog stelt dat mensen in een wijsheidschristologie in de eerste plaats als leerlingen gedefinieerd worden. Dat is volgens haar een heel ander beeld dan dat van rentmeesterschap. “Rentmeester” is een economisch begrip. Als metafoor schept het een grote afstand tussen mens en wereld. Het beeld van leerlingen daarentegen kan volgens Van Montfoort samengaan met “het beeld van mensen die zorg dragen voor de schepping en zelfs medeschepper zijn, maar altijd als deel van de schepping, niet als erboven of erbuiten staand. Het deelnemen aan de lofzang van de hele schepping in woord en daad past ook goed bij het leerling zijn”, poneert Van Montfoort in haar boek.

Hoop

De LOGOS-editie van 2020 is vanwege de coronamaatregelen verschoven van 4 mei naar 29 september en werd beperkt tot een bondig plenair voormiddagprogramma. Er wordt gezorgd voor livestream omdat er maar 60 personen in de zaal worden toegelaten. De bijdragen van de sprekers op de studiedag werden inmiddels gebundeld. Vrijwel allemaal roepen ze op “tot daadkracht, geworteld in een houding van voortdurende ommekeer”, aldus de organisatoren. De basislijn van alle bijdragen is er een van hoop. Zo geeft Thomas Wijns (Institute for European Studies, VUB) een beeld van hoe de toekomst er over 30 jaar uit zal zien als er maatregelen worden genomen om de klimaatverandering het hoofd te bieden. Men hoeft geen profeet te zijn om in te zien dat die transitie niet evident zal zijn en een complex leerproces zal inhouden voor iedereen.

Profeten

De organisatoren kondigen nu al aan dat de editie van 2021 de profeten centraal zal stellen. LOGOS XVI kreeg als titel: Die gesproken heeft door de profeten. “Tot de kern van het Bijbels profetisme, en dus ultiem ook van de navolging van Christus, behoort het kritische vermogen tot onderscheiding en het daaruit voortvloeiende appel tot ommekeer en decentrering uit vormen van individuele en collectieve ongerechtigheid. De profeet is iemand die de gevestigde orde uitdaagt, zeker wanneer ‘de arme, de weduwe en de wees’ er slachtoffer van worden. Dat is een ‘gevaarlijke herinnering’ die niet onverschillig laat. Christenen zijn dus individueel en als kerkgemeenschap geroepen om profeet te zijn in de kerk en in de wereld van vandaag”, lichten de organisatoren het thema toe. Als het coronavirus geen roet in het eten strooit, vindt die studiedag plaats op 3 mei 2021. III

www.kuleuven.be/thomas/page/logos-2020

Peter De Mey en Luc De Saeger (red.), En door wie alles geschapen is. Scheppingsgeloof en ecologie, Halewijn, Antwerpen, 2020, 154 blz.
Trees van Montfoort, Groene theologie, Skandalon, Middelburg, 2019, 319 blz.
Bestellen kan via www.kerknet.be – Klik op shop.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​