Tertio 1078 - “Burgerschap begint met een thuis”

Dossier: woningmarkt

“Burgerschap begint met een thuis”

De coronacrisis maakte het andermaal duidelijk: een veilige woonomgeving is bepalend voor ons geluk, ons welzijn en onze toekomstkansen. Veel initiatieven worden genomen om bij te dragen aan een betaalbare én duurzame leefomgeving. Welzijnszorg lanceert een campagne voor betaalbaar wonen, de Europese Commissie zet in op een renovatiegolf. Wat zijn de grootste uitdagingen voor vandaag? Tertio gaat op zoek naar de verhalen achter de initiatieven.

Kelly Keasberry

Het recht op wonen is sinds 1994 vastgelegd in de Belgische grondwet. “Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden. Dit omvat het recht op een behoorlijke huisvesting”, staat in artikel 23. De praktijk is weerbarstiger. Ruim een kwarteeuw later is het vinden van een geschikte woning voor een groot gezin nog altijd geen sinecure. Koen Kinsbergen, Petra Schipper en Eric Joris willen daar verandering in brengen. Met tien vrijwilligers zetten zij zich in voor De Woonterp, een huisvestingsproject voor vluchtelingengezinnen in de Antwerpse wijk Borgerhout.

“Een geschikt huis vinden voor grote gezinnen is een speld in een hooiberg”, weet Petra Schipper. “Dat probleem ondervangen wij door zelf woningen ter beschikking te stellen.” Voor de transitwoningen kan De Woonterp, een initiatief van het Protestants Sociaal Centrum (PSC) in Antwerpen, tijdelijk gebruikmaken van appartementen in een pand van huisvestingsmaatschappij De Ideale Woning. Het bevat een gewoon appartement en drie dubbelappartementen, voor vier gezinnen in totaal. “Bewoners krijgen niet alleen een sleutel, maar ook begeleiding en een dak boven hun hoofd”, legt Koen Kinsbergen uit. “We maken mensen vertrouwd met het wonen in België. In de loop van het traject gedragen ze zich doorgaans als goede huurders, wat ook reserves bij toekomstige verhuurders kan wegnemen.” “Het zit soms al in kleine dingen”, vult Eric Joris aan. “Door bijvoorbeeld te weten hoe energiebedrijven werken, kun je veel geld besparen.”

Monopolie van huiseigenaren

“De strenge woonnormen sluiten mensen uit”, constateert Kinsbergen. “Het Sociaal Verhuurkantoor (SVK) hanteert de norm dat gezinnen voor elk kind een eigen kamer moeten hebben. Dat maakt het vinden van een woning voor grote gezinnen lastig. Maar ook discriminatie op de woningmarkt speelt een rol. Als een verhuurder kan kiezen tussen een gezin met elf kinderen of een expatfamilie, is de keuze snel gemaakt.” “Dat is het dubbele”, verzucht Schipper. “Enerzijds krijgen die gezinnen een verblijfsstatuut, anderzijds de boodschap: ‘We hebben geen woning voor u’.” Door krapte op de woningmarkt is er een monopolie van huiseigenaren ontstaan, constateert Kinsbergen. “De balans is volledig zoek. Dat patroon moet je doorbreken. De uitdaging is in het diepe te springen en een verschil te maken. En om dat op een duurzame manier te financieren. Onze overeenkomst met De Ideale Woning is eindig. Maar als die gezinnen hun transitwoning moeten verlaten, komen ze op straat. Die realiteit komt met de dag dichterbij. We overwegen nu of het PSC kan vervellen tot een sociaal verhuurkantoor. Door vastgoed te verwerven en vervolgens te verhuren, kunnen we wel onderdak bieden aan kwetsbare groepen.”


© kk

Burger in de samenleving

“Alles begint met een huis, een thuis”, zegt Schipper. “Dan kun je burger zijn in deze samenleving.” Hebben mensen eenmaal een thuis, dan gaan ze snel vooruit, weet ook Joris. “Een van onze cliënten heeft door de oorlog in zijn thuisland nooit de kans gehad onderwijs te volgen. Hij heeft werk, maar komt nooit verder dan laagbetaalde jobs. Die man zegt: ‘Ik heb zoveel kansen gemist’. Zijn kinderen wil hij wel die toekomstmogelijkheden kunnen geven. Hij vindt het heel belangrijk dat ze naar school gaan. Zelf is hij bezig met een aanvraag voor de Belgische nationaliteit. Hij wil deel uitmaken van de samenleving.” “Vluchtelingen die hier aankomen, worden vaak met wantrouwen bejegend en door de taal lijkt alles ontoegankelijk”, weet Schipper. “Als er vrijwilligers zijn die zeggen: ‘Oké, we gaan eens samenzitten, waar heb jij behoefte aan?’, kan dat vertrouwen geleidelijk groeien. Mensen die zich welkom voelen, kunnen zich ook meer inzetten.”

Elitaire markt

De coronacrisis toonde andermaal het belang van een veilige woonomgeving. Tegelijk stelt Kinsbergen vast dat de verhuurmarkt evolueert richting “een elitaire markt waar je ofwel een pand vindt dat aan allerlei eisen voldoet, ofwel op straat belandt”. Schipper beaamt: “Tweeduizend sociale appartementen in Antwerpen staan leeg. Omdat ze niet aan de eisen voldoen. De Woonterp wil een signaal geven dat dat niet kan”. De krapte op de woningmarkt drijft juist kwetsbare groepen in de armen van huisjesmelkers, constateert Kinsbergen. Met alle gevolgen van dien. “De ontploffing op de Antwerpse Paardenmarkt in 2018 was een spijtig voorbeeld.”

Over de renovatiedoelstellingen van de Europese Commissie zijn de initiatiefnemers van het PSC positief. Met een kleine kanttekening: woningen moeten wel betaalbaar blijven. Daar gaat het vaak mis, weet Kins-
bergen. “In Antwerpen moet een hele reeks panden van sociale woonmaatschappijen worden afgebroken omdat de plafonds geen 2,20, maar bijvoorbeeld 2,12 meter hoog zijn. Mensen maken zich zorgen om CO2-waarden en om de verspreiding van virussen. Terecht, maar wat als het alternatief de straat is? (Stellig) Dan heb je geen recht van spreken. Zorg eerst dat het recht op wonen in orde is.” Schipper vult aan: “Belangen hoeven niet strijdig te zijn. Uiteindelijk zijn we allemaal gebaat bij een beter milieu en energiezuinige woningen, maar mensen in armoede moeten wel eerst toegang tot een woning hebben. Er moet meer diversiteit in het aanbod komen; de huidige woningmarkt speelt vooral de middenklasse in de kaart. Het grootste gezin dat we begeleiden, telt tien kinderen. In onze contreien sliepen kinderen van grote gezinnen vroeger ook in stapelbedden. Nu moeten die elk een eigen kamer hebben”. Terwijl veel vluchtelingen niet moeilijk doen over een matras op de grond. “Een van onze bewoners had in zijn thuisland een bloeiend bedrijf en personeel in dienst”, illustreert Joris. “Nu is alles daar verwoest. Mensen uit een oorlogsgebied zijn vaak al blij als ze veilig zijn.”

Oplossingen buiten de betreden paden

Het project begon als een sprong in het diepe. “Het idee bestond al, maar veel organisaties lopen stuk op de uitzichtloosheid ervan”, zegt Kinsbergen. “Wij zeiden: ‘Voor die mensen zelf is de uitzichtloosheid nog tien keer erger dan voor ons. Laten wij als goede protestanten in die uitzichtloosheid stappen en kijken wat zich voordoet’. Het is een bijna onmogelijke opdracht, maar juist toen we in de put dreigden te zinken, kwamen er omstandigheden waardoor we toch weer lichtpuntjes zagen aan de horizon.” Wat helpt, is dat ze zich gesteund voelen door het Antwerpse stadsbestuur. “Er waait een frisse en opbouwende wind in het gemeentehuis”, getuigt Kinsbergen. “Dat is een groot verschil met de vorige legislatuur. Het draait nu minder om politieke spelletjes, maar meer om resultaatgericht werken.” Joris beaamt: “De stedelijke overheid wil zelfs weer met het middenveld om de tafel. Het is lang geleden dat dat voor het laatst gebeurde”. Zolang het duurt, wordt er gebouwd aan de toekomst van de bewoners. Onlangs werd een leegstaand appartement in het pand omgetoverd tot een polyvalente ruimte. “Het is een ruimte waar bewoners en vrijwilligers zich kunnen terugtrekken, maar waar ze elkaar ook kunnen ontmoeten om te luisteren naar elkaars verhalen. Het is belangrijk dat de gezinnen hun ervaringen kunnen delen”, besluit Joris.  III 
 

Bio

Eric Joris (links op de foto bovenaan) is coördinator van het van het Protestants Sociaal Centrum (PSC) Open Huis. Koen Kinsbergen (in het midden op de foto bovenaan) is voorzitter van het PSC Antwerpen en Petra Schipper (rechts op de foto bovenaan) is als stadspredikant van Antwerpen verbonden aan het PSC. Met een team van vrijwilligers zetten ze zich in voor het project De Woonterp.

Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​