Tertio 1080 - Broederlijkheid inzetten tegen polarisatie

Reportage: magister dominicanen

Broederlijkheid inzetten tegen polarisatie

Donderdag 5 november houdt de magister van de dominicanenorde, Gerard Francisco Timoner III, de zesde Edward Schillebeeckx-lezing in Leuven. Hij spreekt er over synodaliteit en over de kerk als een gemeenschap die op weg is naar God. “Synodaliteit is een vorm van eenheid, maar het is niet hetzelfde als democratie”, stelt hij. Tertio bezocht de algemene overste van de dominicanen in Rome.

Magister Gerard Francisco Timoner III ziet in de kerk en in de samenleving een polarisatie die niemand vooruithelpt. Wat kan zijn dominicanenorde daartegen doen? “Een voorbeeld van eenheid en broederlijkheid stellen”, luidt het antwoord. “Niet verdeeld raken, luisteren en met elkaar in gesprek blijven.” Hij ziet het als een uitdaging en een opgave, maar tegelijk als geschenk aan de kerk en de wereld.

Wat zijn de uitdagingen voor de orde? Hoe ziet u uw taak voor de komende jaren?

“Niet de magister maar het kapittel bepaalt hoe het met de orde zal gaan in de komende jaren. De magister zal dat vervolgens uitvoeren. Ik heb gevraagd in de akten van het kapittel concrete opdrachten voor de nabije toekomst te omschrijven. De orde staat ten dienste van de kerk en is zowel een microkosmos van de hele kerk als een microkosmos van de samenleving. De opdracht is dus mee te helpen de kerk en de samenleving op te bouwen. Een van de uitdagingen vandaag is in gemeenschap blijven, ondanks de verdeeldheid die er in de kerk heerst. Dat is bijvoorbeeld belangrijk in de Verenigde Staten, waar op dit moment veel conflicten in de kerk zijn. Het lichaam van Christus is gewond; niet van buitenaf, maar van binnenuit.”


Gerard Francisco Timoner III.  © Angelicum Rome

Discussies en meningsverschillen kunnen vruchtbaar zijn, maar polarisatie schaadt de kerk. Wat kan u doen om dat te voorkomen?

“De orde kent ook polarisatie. Hier en daar bestaat een generatiekloof, waarbij sommigen beweren dat de jongeren conservatief zijn en de ouderen progressief in de geest van Vaticanum II. Die categorieën versterken de polarisatie en helpen ons niet vooruit. Broederlijkheid kan ervoor zorgen dat we niet te verdeeld raken, dat we luisteren en met elkaar in gesprek blijven. Dat maakt ons soms traag, maar we zijn in ieder geval nog niet uit elkaar gegaan. Broeders en zusters van elkaar zijn is belangrijker dan het meningsverschil. Johannes Chrysostomus schreef ooit: ‘Ik heb het recht om het met anderen oneens te zijn, maar dan zonder de gemeenschap te breken’. Sommige broeders zijn monastiek ingesteld, andere verwaarlozen het gemeenschapsleven en zien hun rol vooral buiten de gemeenschap. De orde moet beide visies in hun eenheid bevorderen: zwart en wit, contemplatie en actie. We hebben daarvan veel goede voorbeelden, maar erg sprekend zijn de missionarissen in Spanje in de 16de eeuw, ten tijde van de katholieke Reformatie. De dominicanen Antonio de Montesinos en Bartholomé de las Casas woonden in kloosters met een strikte observantie, maar waren beiden gericht op de noden in de samenleving. Bij hen zie je die balans tussen het gemeenschapsleven en het apostolaat.”

U houdt in Leuven de Edward Schillebeeckx-lezing. Hebt u herinneringen aan uw beroemde medebroeder uit uw studietijd in Nijmegen?

“Hij was een grootvaderlijke figuur, heel vriendelijk. Ik herinner me dat de Amerikaanse theoloog David Tracy op bezoek kwam en dat Schillebeeckx me naar hem toebracht om een handtekening in mijn boek te vragen. Van Schillebeeckx heb ik een belangrijke les geleerd over het leven in gemeenschap. Hij zei: ‘Leven in gemeenschap is een vorm van apostolaat. Niet alleen het werk buiten de kloosters, maar ook broederlijkheid en gebed behoren daartoe’. Mensen vergeten soms dat leven in gemeenschap onderdeel is van de opdracht van het religieuze leven. Paulus schreef al dat het gebed een apostolische taak is. Soms moeten de broeders daarom de mensen verlaten om in gemeenschap te bidden. Maar ze bidden daar voor die mensen.”

Uw Schillebeeckx-lezing zal over synodaliteit gaan. Wat verstaat u daaronder?

“Synodaliteit versterkt de eenheid. Die eenheid gebeurt en wordt gezocht in de momenten waarin we ons verzamelen en we naar elkaar luisteren, zoals tijdens vergaderingen en kapittels. Maar synodaliteit is niet hetzelfde als democratie. Tijdens de synodale momenten kunnen we iets ervaren van de eenheid die ons bijeen heeft gebracht en die we al vormden nog voordat het moment plaatsvond. Buiten de oecumenische concilies is de kerk al een eenheid, een dynamiek die alles doordringt. Augustinus schreef dat het onze eerste plicht is om één van hart en van geest te zijn op weg naar God. De kerk is op weg naar God, dat is synodaliteit.”

Als synodaliteit niet hetzelfde is als democratie, wat is het dan wel?

“Democratie heeft veel gezichten. Door de politieke situatie in landen zoals mijn geboorteland de Filipijnen krijgt ze een slechte naam. De dominicanenorde kent veel procedures die men zou kunnen zien als democratisch, hoewel dat woord in de constituties van de orde niet voorkomt. Wel is er sprake van ‘communautair’. De eensgezindheid die we samen zoeken, hangt niet louter af van onze meningen en beslissingen. De leidende vraag is of het gemeenschappelijke goed gediend is met wat we beslissen.”

Sommigen zeggen dat de eenheid van de kerk in de eucharistie kan worden gevonden. God is daarin op weg naar ons, voordat wij op weg zijn naar God.

“Ja dat is zo. Denk aan de Emmaüsgangers, die samen op weg zijn en dan vergezeld worden door Jezus. Op het moment dat er brood wordt gebroken, verdwijnt Hij, maar ze hebben Hem herkend in het eten en drinken. Ze zeggen dat ze de Heer hebben gezien. Dat is een onderscheidingsmoment. Na Pinksteren is er iets essentieels veranderd in onze weg om tot onderscheiding te komen. Voor de komst van de heilige Geest werden politieke beslissingen genomen door loten te trekken. Sinds Zijn komst kunnen de mensen met de Geest onderscheiden wat goed en waar is. In de domincanenorde is er veel ruimte voor debat en discussie, maar op een gegeven moment wordt er een beslissing genomen door de leiding. Zowel de discussie als de uiteindelijke beslissing staat in het licht van de Geest.”

De Edward Schillebeeckx-lezing door Gerard Francisco Timoner III vindt plaats op 5 november om 16 uur in de Sint-Jan de Doperkerk in het Groot Begijnhof, Leuven. Inschrijven is verplicht via schillebeeckx@kuleuven.be

 

Bio

Gerard Francisco Timoner III (1968) werd op 13 juli 2019 in Vietnam verkozen tot magister tijdens het generaal kapittel van de orde der predikers. Hij is de 87ste opvolger van Dominicus en de eerste Aziaat die die positie bekleedt. Timoner werd in de Filipijnen geboren. In 1985 trad hij in bij de dominicanen en vier jaar later legde hij de plechtige professie af, waarna hij in 1995 zijn priesterwijding ontving. Na zijn studies werd hij al jong theologieprofessor aan de Universiteit van Santo Tomas in Manila. Hij was tussen 2007 en 2012 rector van het seminarie en later provinciaal. Paus Franciscus benoemde hem in 2014 tot lid van de Internationale Theologische Commissie. In die hoedanigheid schreef hij mee aan het document Synodaliteit in het leven en de missie van de kerk dat in 2018 werd gepubliceerd.

Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​