Tertio 1083 - “Athene is nog erger dan Moria”

“Athene is nog erger dan Moria”

In maart besliste de Griekse overheid drastisch te snoeien in de opvang en de ondersteuning van erkende vluchtelingen. Wie een verblijfsdocument krijgt, verliest het recht op opvang in de accommodatie van het ESTIA-programma. Maar zonder volwaardige integratiepolitiek drijft dat beleid mensen naar de marges van de samenleving.

Toon Lambrechts

Het zou een gezellig zicht kunnen zijn: spelende kinderen, ouders en grootouders die toekijken vanuit een schaduwplek. Sommigen zijn in een levendig gesprek verwikkeld, anderen kijken wat voor zich uit. Het is een scène die je verwacht op een nazomerse dag, ergens op een plein in Athene. Maar dit is het Victoriaplein, vlakbij het gelijknamige metrostation in Athene, het epicentrum van een zoveelste crisis in het migratieverhaal. De mensen die er zich in de late namiddag bevinden, slapen er vannacht. Velen al enkele weken. Ze hebben koffers, zakken en dekens mee en wat karton dat dient als geïmproviseerde matras. Bankjes haalde het gemeentebestuur eerder weg om te voorkomen dat mensen er zouden samentroepen – een even pesterige als futiele daad.

Wel erkenning, geen opvang

In de schaduw van de bomen wuift Abdul Hussaini zijn baby koelte toe. Het kind van 3 maanden is geboren in het beruchte vluchtelingenkamp Moria op Lesbos. Zijn twee andere kinderen spelen verderop op het plein. “Ik slaap hier met mijn gezin al een week. Het wordt elke dag drukker, steeds meer families stranden hier. We woonden 7 maanden in Moria. De omstandigheden waren belabberd, maar we kregen eten en een beetje geld om ons te onderhouden.” Hussaini en zijn familie ontvingen een erkenning als vluchteling. Maar met de erkenning kwam de aanmaning het kamp te verlaten en de mededeling dat ze geen steun meer kregen. “We hadden opgevangen dat we naar dit plein dienden te komen en dat de politie ons naar een kamp zou brengen. Maar dat bleek helemaal niet te kloppen. Dat we op straat zouden belanden, nee, dat had ik niet verwacht. Hoe het verder moet, weet ik niet. Ik dacht dat Athene beter ging zijn, maar het is nog erger dan Moria.”

ESTIA uitgekleed

Het is de voorbije jaren vaker gebeurd dat vluchtelingen op het Victoriaplein kampeerden. Het plein is een barometer voor de vluchtelingencrisis op het Griekse vasteland. Maar nu ligt er geen toestroom van vluchtelingen aan de basis van de situatie, maar de fel bekritiseerde beslissing van de overheid om het ESTIA-programma te amputeren. De regering van Nea Dimokratia won vorig jaar de verkiezingen met als speerpunt een hardere aanpak van migratie. In maart nam ze de beslissing de omvang en het budget van het ESTIA-programma drastisch in te perken. Dat voorzag in 6 maanden opvang en financiële steun voor erkende vluchtelingen. Zeker voor de meest kwetsbare groepen bleek het een reddingsboei in een land waar jobs en sociale bescherming zijn verdampt door een decennium bezuinigingsbeleid. Maar de termijn werd ingekort tot een maand. Tegelijk kwam er meer druk op vluchtelingen in de kampen om, eens erkend, de faciliteiten te verlaten. In totaal dreigen zo’n 11.000 mensen hun accommodatie kwijt te geraken, het ideale recept voor een huisvestingscrisis.


“Een zwangere vrouw kan alsnog met haar 2 maanden oude baby op straat terechtkomen”, stelt Andrea Contenta, regionaal beleidsmedewerker bij Artsen Zonder Grenzen.  © rr

Integratie nooit op tafel

De vraag welke plek vluchtelingen in de samenleving dienen te krijgen, is nooit beantwoord in Griekenland. Integratie, het sluitstuk van migratie, stond simpelweg niet op de agenda, stelt Andrea Contenta, regionaal beleidsmedewerker bij Artsen Zonder Grenzen: “Zowel de staat, als de grote vluchtelingenorganisaties hebben het nagelaten een plan te formuleren over wat moest gebeuren met erkende vluchtelingen. Het idee heerst dat Griekenland een transitpunt is en dat het daarom verloren moeite is te werken aan integratie. Maar dat is een cirkelredenering, want zonder integratie in de samenleving laat je mensen geen andere keuze dan opnieuw de koffers te pakken en te vertrekken”. De overheid pareert de kritiek op het opschorten van ESTIA met het argument dat voor erkende vluchtelingen dezelfde regels gelden als voor Grieken. “Dat zou opgaan in landen met een functionerende sociale zekerheid”, zegt Contenta. “Maar in Griekenland is het sociale vangnet dermate uitgekleed door de crisis en de bezuinigingen dat er niet veel meer overblijft, niet voor Grieken en al helemaal niet voor mensen die hun weg moeilijk vinden in de bureaucratische doolhof.”

Nieuw programma

Dat ondervond ook Hussaini. Los van het feit dat hij het geld niet heeft om een kamer te huren voor zijn familie, slaagt hij er niet in toegang te krijgen tot de Griekse sociale zekerheid. “Griekse eigenaren willen niet verhuren aan vluchtelingen. Verhuurkantoren vragen commissie bovenop de waarborg, wat erg veel is voor ons. Bovendien moet je een AFM-nummer (Grieks equivalent van ons rijksregisternummer, nvdr) hebben om een contract af te sluiten. Dat heb ik aangevraagd, maar om dat nummer te krijgen, moet je een adres kunnen voorleggen.” Om het gat te vullen dat de opschorting van ESTIA sloeg, werd een nieuw programma op poten gezet onder leiding van de International Organisation for Migration (IOM) met de naam HELIOS. Die nieuwe instantie voorziet in huurondersteuning en hulp bij het vinden van werk. Maar ze is beperkt, bureaucratisch en bovendien lange tijd gesloten door de coronacrisis. Ze is volkomen ontoereikend als vervanging voor ESTIA, dat ook al lang niet toekwam om de noden van erkende vluchtelingen te dekken.

Uit het zicht geduwd

Het grootste deel van de vluchtelingen op het plein komt uit Afghanistan. Veel families met kinderen, vaak erg jong. Oudere, zelfs bejaarde mensen en enkele mensen die duidelijk medische zorg nodig hebben. Het is volgens Contenta zorgwekkend dat die mensen op straat komen te staan. “De nieuwe regels bevatten uitzonderingen voor mensen met ernstige medische aandoeningen. Maar die groep kan op niet meer dan 2 maanden uitstel rekenen. Een zwangere vrouw kan alsnog met haar 2 maanden oude baby op straat terechtkomen.” Niemand blijft echter lang op het Victoriaplein. Soms grijpt de politie in en voert iedereen af naar een kamp op het vasteland. Andere gezinnen vinden toch een onderkomen in het irreguliere circuit. “De opties zijn Griekenland te verlaten via de Balkanroute, maar dat is zwaar en gevaarlijk, of een huis zonder contract te vinden in de stad. Maar dat zet de deur open naar mistoestanden en misbruik. Kwetsbare mensen worden nog dieper in precaire situaties geduwd. Wat er nu gebeurt, is het tegengestelde van integratie. In plaats van mensen te helpen hun plek te vinden in de samenleving, worden ze op straat gedumpt.”  III

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​