Tertio 1084 - Seksueel geweld kent vele gezichten

Seksueel geweld kent vele gezichten

Genoeg gezwegen. Zo luidt de titel van het onlangs verschenen boek van Sophie Van Reeth. Het bevat zeven pakkende verhalen van slachtoffers van seksueel misbruik, inclusief dat van haarzelf. Met haar boek wil Van Reeth de stilte rond seksueel geweld doorbreken.

Kelly Keasberry

Elke dag worden er in België zo’n 100 mensen aangerand of verkracht. “Dat zijn elke dag 100 levens die nooit meer hetzelfde zullen zijn”, stelt Amnesty International in zijn dossier Seksueel Geweld in België 2020. De cijfers zijn hallucinant. De voorbije 10 jaar werden er jaarlijks gemiddeld 3.500 verkrachtingen aangegeven en bijna evenzoveel aanrandingen. In 2019 bereikte het aantal aangiftes van verkrachtingen een recordhoogte van 4.664. Volgens het dossier is dat nog maar het topje van de ijsberg. Naar schatting 90 procent van de gevallen van seksueel geweld blijft onder de radar; het zogenaamde dark number.

Gebrek aan bewijs

“Grote schaamte en schuldgevoelens als gevolg van de heersende stereotypen en victim blaming, leiden ertoe dat slachtoffers vaak geen aangifte durven te doen”, stelt Amnesty International. De stap naar het politiebureau wordt bovendien vaak als zinloos ervaren. Verkrachting van minderjarigen blijft haast altijd ongestraft, ontdekte misdaadanalyste Danièle Zucker. Op verzoek van de Europese Commissie onderzocht zij 100 Belgische verkrachtingsdossiers uit de periode 2001-2007. In slechts vier gevallen kwam het tot een veroordeling, waarvan in één geval tot een celstraf. 51 procent van de dossiers werd afgesloten omdat de dader niet kon worden geïdentificeerd, en nog eens 45 procent wegens gebrek aan bewijs. Ook tussen 2010 en 2017 werd het merendeel van de verkrachtingszaken geseponeerd.


Naar schatting 90 procent van de gevallen van seksueel geweld blijft onder de radar; het zogenaamde dark number.  © rr

Stereotype

“Ons beeld van wat seksueel geweld is, heeft nood aan een update”, stelt Amnesty International. “Het idee dat het alleen gebeurt in een steegje, door een onbekende, waarbij het slachtoffer de aanvaller van zich afvecht tot zijn of haar laatste krachten, is onjuist.” Seksueel geweld kent vele gezichten. In het boek Genoeg gezwegen beantwoorden de daders geen van allen aan het stereotype. Eléonore, Ayke en Lilith verliezen elk afzonderlijk hun hart aan een charmeur die gouden bergen belooft, maar hen intussen misbruikt voor eigen plezier. Dan zijn er nog de begrijpende oom, de modellenscout, de klasgenoot op de Sweet Sixteen Party en de boezemvriend die plots meer wil dan vriendschap alleen. De dader is meestal een bekende, bevestigt de federale overheidssite Seksueelgeweld.be. Bij mannelijke slachtoffers gaat het in 62 procent van de gevallen om iemand uit de nabije leefomgeving. Bij vrouwelijke slachtoffers is in 48 procent de eigen partner de dader, gevolgd door een kennis, een familielid of een collega. Juist dat maakt het moeilijk om seksueel misbruik bespreekbaar te maken, weet Sophie Van Reeth. Toen ze haar vrienden vertelde wie de dader was, reageerden ze: “Het is een goeie maat van mij”, of: “Je weet dat ik het erg voor je vind, maar ik ga niet kiezen tussen jullie”. Diezelfde vrienden liepen enkele weken later mee in de Mars tegen Seksueel Geweld.

Mee verantwoordelijk

Niet alleen over de daders, maar ook over de slachtoffers doen mythes de ronde. Uit een peiling van Amnesty blijkt dat 48 procent van de mannelijke en 37 procent van de vrouwelijke respondenten gelooft dat de slachtoffers op de een of andere manier mee verantwoordelijk zijn voor het seksuele geweld. Dat kan variëren van sexy kleding dragen tot flirten, alleen liften, dronkenschap of niet duidelijk “nee” zeggen. 40 procent van de mannelijke respondenten gelooft dat er geen sprake is van verkrachting als iemand niet expliciet weigert. Nochtans is het slachtoffer daar niet altijd toe in staat. Alcohol- en drugsgebruik, machtsverschillen, angst voor geweld of voor verlies van de relatie en stressreacties zoals verlamming of dissociatie kunnen maken dat het slachtoffer het misbruik over zich heen laat komen.

Toxische masculiniteit

“We zitten met een mentaliteitsprobleem”, constateert Van Reeth. Dat begint volgens haar al bij de geboortekaartjes: roze voor een lief meisje, blauw voor een stoere jongen. “Als meisje moet je vooral lief zijn en luisteren, anders ben je een bazige, gemene bitch. Ik zou zelfs zover willen gaan te zeggen dat meisjes afgestraft worden voor hetzelfde gedrag dat bij jongens aangemoedigd wordt. We leren jongens aan dat geweld cool is en dat dat deel uitmaakt van wat het betekent een echte man te zijn. Wat dat ook mag betekenen.” In de documentaire The Mask You Live In wordt die mentaliteit beschreven als “toxische masculiniteit”. Het gevolg is volgens Van Reeth dat een verkrachtingscultuur in stand wordt gehouden. In de nabeschouwing van haar boek houdt ze een vlammend betoog voor een genderneutrale opvoeding die moet bijdragen aan “een wereld waar mensen meer luisteren naar elkaar, omdat er niet constant de nadruk wordt gelegd op verschillen”.

Mensenrechten

Een punt kan haar niet worden ontzegd. Als we zowel meisjes als jongens leren assertief, zelfbewust en authentiek in het leven te staan, en zowel hun grenzen als die van anderen te respecteren, valt er een wereld te winnen. Maar de nadruk op genderneutraliteit schiet gemakkelijk door en verzandt dan in een problematisering van verschillen. Dan krijg je een wereld van kleurloze gelijkvormigheid waarin geen man de deur nog voor een vrouw durft open te houden. Bovenal belangrijk is dat seksueel geweld draait om mensenrechten. En wie de rechten van een ander schendt, raakt niet alleen het slachtoffer maar de samenleving als geheel.

Preventie

Steeds meer jongeren zijn zich daarvan bewust, bleek uit een peiling van de Nederlandse Rutgersstichting in oktober. Van de bevraagde jongeren vindt 80 procent dat er op scholen verplicht les moet worden gegeven over het herkennen en respecteren van grenzen. Nog eens 74 procent vindt dat de overheid meer moet investeren in het voorkomen van seksueel geweld. Rutgers-directeur Ton Coenen noemt de resultaten “opvallend”. “We zien dat jongeren van alle politieke kleuren preventie in meerderheid belangrijk vinden. Het is echt hoog tijd dat de regering de preventie van seksueel geweld oppakt.” Ook in België doorbreekt de roep om een nieuwe samenleving steeds vaker het stilzwijgen. Een wereld die niet bestaat uit players en chicks, maar meer dan ooit uit mensen met een intrinsieke waarde die dient te worden gerespecteerd. De trieste cijfers en verhalen ten spijt, is dat een signaal dat voorzichtig hoopvol stemt.  III
 

Bio

Sophie Van Reeth (1999) is studente geschiedenis aan de UAntwerpen. Ze is studentenvertegenwoordiger voor haar departement en beeldverantwoordelijke bij dwars, het studentenblad van de UAntwerpen.
 

Sophie Van Reeth, Genoeg gezwegen. Getuigenissen over seksueel misbruik, Manteau, Antwerpen, 2020, 240 blz.
Bestellen kan via www.kerknet.be – Klik op shop.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​