Tertio 1093 - Onnodige crisis in Bosnië

Onnodige crisis in Bosnië

Opnieuw brengt de winter dramatische beelden uit Bosnië. Een vluchtelingenkamp dat brandt, mensen die de harde Balkanwinter moeten doorkomen met niets anders dan wat plastic zeilen als onderdak. Een zoveelste onnodige crisis, want er is voldoende opvangcapaciteit, die echter door politieke onenigheid onbenut blijft.

Toon Lambrechts

Net voor Kerst, op 23 december, kookt de situatie over. Het opvangkamp in Lipa, een onooglijk Bosnisch dorpje niet ver van de Kroatische grens, wordt ontruimd. De International Organization for Migration (IOM) en de andere vluchtelingenorganisaties die de plek beheren, trekken zich terug nadat de lokale overheid halsstarrig bleef weigeren het kamp van water en elektriciteit te voorzien, een noodzaak om de winter door te komen. De Belg Peter van der Auweraert, hoofd van de IOM in Bosnië, was er bij die dag. “Zo’n 400 mensen stonden al buiten, de rest schoof aan bij de voedselbedeling. Dan zijn een drietal individuen een tent binnengegaan en hebben die in brand gestoken. Iets later is dat ook met de andere tenten gebeurd en brak er chaos uit.”



Vele honderden migranten en vluchtelingen hebben geen ander onderkomen dan verlaten gebouwen of zelfgemaakte tenten om de winter te trotseren.  © tl
 

Lipa kwam er na de sluiting van een ander kamp in Bira, net buiten de stad Bihac. Die plek – een overdekte loods – werd geopend met Europese steun maar moest op bevel van de lokale overheid in april de deuren sluiten, met als gevolg dat vele honderden vluchtelingen en migranten op straat kwamen te staan. Maar de coronacrisis maakt die situatie onhoudbaar en de IOM opende een nieuwe opvangstructuur, ditmaal in Lipa, een 12 kilometer buiten Bihac. “Lipa was een noodoplossing, niet bedoeld om er de winter door te komen”, vertelt Van der Auweraert. “We hebben de lokale overheid herhaaldelijk gevraagd Lipa te voorzien van water en elektriciteit om het kamp klaar te maken voor de winter, maar daar is nooit gehoor aan gegeven. Uiteindelijk zagen we geen andere optie meer dan Lipa te ontruimen, want de veiligheid van zowel de migranten als ons personeel kwam in het gedrang.”

Wrevel

Ondertussen is de federale overheid in actie geschoten en is het Bosnische leger bezig tenten op te zetten in Lipa. Maar nog vele honderden migranten en vluchtelingen hebben geen ander onderkomen dan verlaten gebouwen of zelfgemaakte tenten om de winter te trotseren, zo vertelt een van de vrijwilligers actief in Bihac. Ze wil liever niet bij naam worden genoemd en daar zijn redenen voor. De Bosnische overheid maakt het moeilijk voor ngo’s om hulp te bieden. Vorige week nog werd een groep vrijwilligers gearresteerd. “Op dit moment is men bezig tenten op te zetten in Lipa. Maar de site is nog lang niet klaar, dus slapen er heel wat mensen buiten, meestal in verlaten huizen. Er zijn in Bihac ook twee grote verlaten gebouwen waar grotere groepen introkken. En daarnaast houden mensen zich op in de bossen rond Bihac.” De sluiting van Bira en de brand in Lipa maken dat veel vluchtelingen op straat staan en net dat zorgt voor wrevel bij de lokale bevolking. “De mensen zijn de situatie beu. Ze voelen zich in de steek gelaten door de overheid. Je ziet de crisis voor je ogen afrollen. In de straten loopt het vol met vluchtelingen die kou lijden of niet genoeg te eten hebben. Dat is natuurlijk geen fraai beeld om elke dag mee te worden geconfronteerd.”

Vreemd Balkanland

Om te begrijpen hoe het komt dat duizenden vluchtelingen en migranten vastzitten in een Balkanland waar ze waarschijnlijk nog nooit van gehoord hadden, moeten we terug naar 2016 wanneer Hongarije de grenzen sluit. Al snel buigt de migratieroute door de Balkan zich om naar Kroatië, eerst via Servië, maar algauw voornamelijk via Bosnië, en specifiek via het kanton Una-Sana. Dat heeft deels te maken met de geografische ligging van de regio. Hier is de afstand tussen Bosnië en Slovenië het kleinst en kunnen vluchtelingen en migranten Kroatië snel doorkruisen. Daar hebben ze zo hun redenen voor. Anders dan Hongarije koos Kroatië ervoor de buitengrenzen niet af te sluiten met een hek. In plaats daarvan zet de grenspolitie systematisch iedereen die wordt opgepakt, weer de grens over richting Bosnië of Servië. 

Illegale pushbacks

Die zogenoemde pushbacks zijn niet alleen illegaal volgens Europees recht, ze gaan gepaard met grof geweld. Mensen worden afgeranseld door de grenspolitie, hun gsm’s, rugzakken, kleding en schoenen worden afgepakt, allemaal om een nieuwe poging om de grens over te steken te ontraden. Die praktijken werden herhaaldelijk aangeklaagd door mensenrechtenorganisaties, maar gaan tot op heden gewoon door. Geweld of niet, vluchtelingen en migranten blijven proberen een gaatje in de grensbewaking te vinden. Niet dat hun veel keuze rest, velen zitten maanden, soms meer dan een jaar, vast in Bosnië zonder een weg terug. “Elke dag komen er mensen bij ons aankloppen zonder schoenen, zonder winterkledij, mensen wie alles is afgenomen aan de grens. Slechts weinigen onder hen halen het uiteindelijk”, vertelt de vrijwilliger.

 


Vele honderden migranten en vluchtelingen hebben geen ander onderkomen dan verlaten gebouwen of zelfgemaakte tenten om de winter te trotseren.  © tl

 

Geen Libanon

De situatie van vandaag in Bosnië had eigenlijk perfect vermeden kunnen worden. Al bij al gaat het om een relatief klein aantal mensen dat vastzit in het Balkanland, naar schatting zo’n 8.500. De EU en de internationale gemeenschap staan Bosnië bij om in opvang te voorzien, maar het politieke gewoel in het diep verdeelde land zorgt voor extra complicaties. De Servische Republiek, een van de twee deelstaten, heeft altijd categoriek geweigerd opvangkampen toe te laten. Ook in de Federatie, de andere deelstaat, houden kantons met een Kroatische meerderheid het been stijf. De enige twee regio’s waar wel opvang is, zijn Sarajevo en het grenskanton Una-Sana. Maar ook in Una-Sana blokkeren lokale politici een oplossing. Het kamp in Bira dat in april dicht moest, staat klaar maar mag niet heropend worden. “Dat maakt dat we in een situatie zitten waarbij een goede 2.500 mensen geen onderdak hebben, terwijl we er in Bira minstens 1.500 zouden kunnen huisvesten. Gewoon een kwestie van de sleutel om te draaien”, vertelt Van der Auweraert. “Na de brand hebben we in allerijl in Bradina een oude legerkazerne klaargemaakt waar plek is voor nog eens 500 mensen. Maar ook daar verhinderden politici en burgers de opening van het kamp.” 

“De politieke realiteit in Bosnië staat toe dat lokale overheden en burgemeesters de macht hebben om oplossingen te blokkeren. Het is positief dat de federale overheid nu de heropbouw van Lipa in handen heeft genomen, maar dat is altijd nog maar een deel van de oplossing. Het is bijzonder frustrerend, want het gaat niet om een gebrek aan middelen om vluchtelingen en migranten menselijk op te vangen. We spreken hier niet over een situatie zoals in Libanon en Jordanië, maar om 8.000 à 9.000 mensen. Dat zou eigenlijk geen probleem mogen zijn.”  III

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​