Tertio 1101 - “Spirituele ruggengraat cruciaal om staande te blijven in de storm”

“Spirituele ruggengraat cruciaal om staande te blijven in de storm”

Na het veelbekeken gesprek eind vorig jaar tussen filosofe Alicja Gescinska en bisschop Lode Van Hecke over zingeving en corona slaan Tertio en Christen Forum Gent opnieuw de handen in elkaar voor een online debat. Dit keer ligt de klemtoon op mentale weerbaarheid en geestelijke gezondheid met als gesprekspartners Gwendolyn Portzky (UGent), expert in suïcidepreventie en burn-out, en Bert Vanderhaegen, hoofdaalmoezenier van het UZ Gent. Als voorsmaakje laat Tertio die laatste aan het woord.

Emmanuel Van Lierde

Bert Vanderhaegen is sinds 1996 hoofdaalmoezenier van het UZ Gent. Daarnaast is hij bestuurder van het AZ Sint-Lucas in Gent en het PZ KARUS Melle-Gent, en zetelt hij in allerlei ethische comités. Aan de universiteit van Bristol bereidt hij een proefschrift voor over empirische bio-ethiek. Bovendien is hij sinds 2017 aalmoezenier voor de internationale studenten in Gent en van het studentenhuis Ontmoeting Buitenlandse Studenten Gent (OBSG). Zijn cv oogt indrukwekkend, maar de Gentse priester staat vooral bekend voor zijn nabijheid bij mensen in nood: zieken en stervenden, vluchtelingen en studenten, zinzoekers en niet te vergeten dezer dagen: het zorgpersoneel.

Angst

“Ik bewonder hen”, zegt Vanderhaegen. Hij is de directie en het personeel van het UZ Gent dankbaar dat het werk van de pastorale dienst gewoon kon blijven doorgaan en niet in twijfel werd getrokken in deze crisissituatie. “Tot mijn verbazing hoorde ik dat in sommige zorgcentra pastores plots niet welkom waren. Uiteraard waren we in het begin op onze hoede omdat we niet wisten hoe besmettelijk het virus was. Voorzorgen waren nodig, maar het was juist nu belangrijk patiënten en personeel te kunnen blijven bijstaan. De beelden uit de ziekenhuizen in Bergamo leidden tot angst. De kwaliteit van de ziekenhuizen ginds is even degelijk als bij ons. Het klonk voortdurend: die golf komt er hier ook aan, maar wanneer en hoe zal dat zijn? Dat gaf stress. Tegelijk zie je dan de enorme flexibiliteit van mensen om zich aan te passen. Meteen werden Covid-afdelingen ingericht, veiligheidssassen gebouwd, voorzieningen getroffen. Impressionant. Al gaat het niet over het voorzien in voldoende bedden, maar over het hebben van getrainde mensen aan die bedden.”

Internationale studenten

Nog meer bewondering heeft de aalmoezenier voor de internationale studenten. “Sommigen hebben degelijke beurzen, anderen hebben er geen en moeten werken voor hun woonst en voeding. Plots vielen alle studentenjobs weg. Afrikanen zeggen vaak dat het goed gaat, zelfs als ze bijna dood zijn. Hun frigo’s waren leeg. OBSG begon met het UZ Gent en de UGent met voedselbedelingen en financiële steun. Tijdens de tweede golf hielpen we hen zoeken naar een job. Ik leerde hoe frustrerend het is honderden mails te versturen en er geen antwoord op te krijgen, en ervoer zelf de discriminatie bij het solliciteren en op de woningmarkt… Toch klagen die buitenlandse studenten niet. Ze aanvaarden hun situatie, al zitten ze vaak echt in de problemen, soms in totaal isolement. Schitterend dat de VUB alle studenten opbelt om te horen hoe het met hen gaat, maar ook daar klonk onmiddellijk dat ze niets weten van de internationale studenten. Wat zijn hun noden?”
 


Bert Vanderhaegen, hoofdaalmoezenier van het UZ Gent.
 

Om de crisis door te komen, promoot het Vlaams Instituut Gezond Leven de geluksdriehoek: je goed omringd weten, je goed voelen en jezelf kunnen zijn. “Dat gaat over ik, ik en ik, terwijl corona ons net leert dat we sociale wezens zijn. We zijn geen geboren kluizenaars. We hebben niet genoeg aan onszelf en willen opnieuw de vrijheid om anderen te ontmoeten”, reageert Vanderhaegen. “Tegelijk mist onze hyperindividualistische maatschappij de sociale cohesie en de spontane solidariteit om mensen in de marge op te vangen en te integreren. Dan krijg je die focus op individueel geluk dat je zelf moet maken. Er gaat veel geld naar de preventie van burn-out, depressie en suïcide, maar niemand vraagt waarom je zou willen blijven leven, wat de zin van het leven is. Alleen bij palliatieve zorg is zingeving en spiritualiteit toegelaten, maar elders wordt dat systematisch op afstand gehouden. Waarom? Is het uit angst voor het verleden, dat de achterhaalde strijd tussen vrijzinnigen en katholieken weer zou losbarsten? Of is het uit angst voor de zinvragen zelf? Mensen hebben een spirituele ruggengraat nodig, vanaf de opvoeding, want ze zullen in het leven in stormen belanden.”

Stop het marktdenken

Op dreef gaat de moraaltheoloog verder: “Door zingeving buiten beeld te houden, toont de overheid dat ze nog niet veel heeft geleerd over wat mensen echt nodig hebben. Als het stormt in je leven, waaraan ga je je dan vasthouden? Waaruit put je dan inspiratie? Naast godsdiensten kun je evenzeer zin vinden in goede romans, biografieën, films, theater… Ook cultuur toont ons hoe mensen omgaan met ups-and-downs. Maar zelfs die brede zingeving krijgt geen plaats. Daardoor kunnen velen niet meer omgaan met stormen in het leven. Al bij de eerste rukwind vallen ze omver, terwijl zoveel zaken hun zuurstof kunnen geven. Zingeving is alles wat adem geeft en laat ademen. De media en de politiek vervallen in brood en spelen, terwijl het de hoogste tijd is om de twee grote uitdagingen van deze tijd aan te gaan: de klimaatverandering die zal leiden tot nog meer migratie en oorlogen om water en voedsel, en het nefaste neoliberale paradigma. Dat marktdenken is funest voor sectoren als onderwijs, zorg, defensie, public service. We moeten dat paradigma daar buitenhouden. De encyclieken Laudato Si’ en Fratelli Tutti leggen de vinger op de wonde en geven een goede voorzet. In een geglobaliseerde wereld zijn we allemaal buren, maar dat maakt ons nog niet tot broeders en zusters van elkaar, stelt de paus. Zonder solidariteit met elkaar strompelen we verder van de ene naar de andere crisis, tot we helemaal ten onder gaan”.

Kerk mist kansen

Ook de kerk laat kansen liggen om zin aan te reiken in deze crisistijd, vindt Vanderhaegen. “De pandemie noopt tot bezinning. Waar staat de kerk voor? Voor wie neemt ze het op? Wat zet ze op de agenda? De thema’s liggen voor het oprapen. Waar de rechten van de meest kwetsbaren geschonden worden, daar moet de kerk present zijn en een stem geven aan de stemlozen: de migranten, die buitenlandse studenten, de zieken en stervenden… Christenen zijn toch de volgelingen van Iemand die op het kruis eindigde? Dat is voor mij cruciaal. Verwordt de kerk tot meeloper en naprater, dan heeft ze niets te zeggen en heeft ze geen uitstraling. Hoe zouden jongeren of zinzoekers zich dan aangesproken kunnen voelen?”  III

Het online panelgesprek met Gwendolyn Portzky, docent Medische Psychologie van de UGent en coördinator van het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie, en aalmoezenier Bert Vanderhaegen is vanaf maandagavond 29 maart te bekijken via het YouTube-kanaal van Christen Forum Gent. www.christenforum.be

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​