Tertio 1102 - “De dood kan niet het einde zijn”

“De dood kan niet het einde zijn”

De kunstenaar Stanley Spencer (1891-1955) was zo innig vergroeid met zijn geboortedorp Cookham, zo’n 45 kilometer van Londen, dat zijn bijnaam op de Londense Slade School “Cookham” was. De plek diende als setting voor veel van zijn schilderijen, ook de Bijbelse: Christus preekte in Cookham, werd er verraden, deed er Zijn intrede, droeg Zijn kruis door de straten van het dorp en stond er op uit het graf. Tertio nr. 1.102 van 24/3/’21 brengt de in Europa nauwelijks bekende, maar in de Angelsaksische wereld zeer befaamde Spencer voor het voetlicht. 

Stanley Spencer schilderde op 23-jarige leeftijd een zelfportret. Weinig jonge schilders gaven zich in zo’n kwetsbare verwondering bloot. Zijn ogen zijn de donkere spiegels van een complexe innerlijke wereld die zich niet altijd liet rijmen met wat van een volwassen man werd verwacht. Spencer bleef het kind dat graag bij de hand werd genomen en zijn dorp als het middelpunt van de wereld beschouwde. Hij was de op één na jongste in een groot en hecht gezin waar muziek, literatuur, conversatie, Bijbellezing en het streven naar kennis en perfectie centraal stonden. Spencer bleef een muziekliefhebber, een lezer en verwoed prater, en was altijd op zoek – via om het even welke weg, zolang die maar niet bevoogdend was – naar “The Thing Which Is”, zoals hij God ook wel noemde. Zijn Godsbeeld was instinctief en universeel en vormde zich schilderij na schilderij. Spencer hunkerde zijn leven lang naar het geluk dat hij in het ongerepte Cookham had ervaren. Dat geluk, zo geloofde de kunstenaar, was te vergelijken met de eeuwige vreugde van de hemel en dus moesten alle plekken in het dorp die hij met die vreugde associeerde, wel heilig zijn. “De instinctieve reactie van Mozes om zijn schoenen uit te doen toen hij het brandende braambos zag, leek op mijn gevoelens. Ik zag veel brandende braambossen in Cookham,” schreef Spencer in zijn Sermons of an Artist.

In 1916 werd Spencer overgeplaatst naar het front in Macedonië, nabij Thessaloniki, eerst als adjudant-verpleger en later als infanterist. Het paradijselijke geluksgevoel van voor de oorlog zou nooit meer weerkeren, maar zijn 6 jaar durende arbeid in de Sandham Memorial Chapel hielp hem om de oorlogsbeelden die zich in zijn geest genesteld hadden, nauwgezet op te halen en al schilderend te verwerken.

Spencer concipieerde het interieur van de kapel als een moderne versie van de Arenakapel in Padua, die door Giotto met fresco’s van de heilsgeschiedenis werd beschilderd (1303-1305). In de zestien doeken tegen de zijwanden gaf Spencer niet de oorlog van bommen en granaten weer, noch de heroïek van gesneuvelden en gewonden, maar vooral het “kleine leven” van de hospik met zijn strakke ritme van verzorgen, poetsen, wassen, voedsel bereiden en andere corvee.

Tegen de altaarwand plaatste Spencer De opstanding van de soldaten, een monumentale scène die zich afspeelt onder de muren van Kalinova, het stadje in Macedonië waar Spencer als infanterist diende. Soldaten dragen het witte kruis van het oorlogsgraf, waaruit ze net zijn opgerezen, naar Christus. Hij is een kleine, onopvallende figuur die niet oordeelt, maar de kruisen vol mededogen in ontvangst neemt. De hel, in de rechter benedenhoek, is geen ondergrondse martelkamer, maar de staat van onvermogen om de dagelijkse sleur met verbeelding en vergeestelijking te overstijgen. Die “helse” toestand is belichaamd door een soldaat die onverstoorbaar de knopen van zijn uniform poetst. Centraal liggen twee muilezels die uit de dood ontwaken. Mens en dier zijn verenigd in hun verlossing. “Ik begroef zoveel mensen en zag zoveel lichamen dat ik voelde dat de dood niet het einde van alles kon zijn,” noteerde Spencer als commentaar bij deze aangrijpende opstanding. 

Abonneer of vraag een proefnummer via www.tertio.be

In de spotlight: 

“Onderwijs gaat niet alleen om de hersenen, ook om het hart”

Katholiek Onderwijs Vlaanderen (KOV) vraagt met een honderdtal scholenbesturen, de koepel van ouderverenigingen van het vrij onderwijs (VCOV) en de Federatie van Steinerscholen bij het Grondwettelijk Hof de vernietiging van de recent goedgekeurde eindtermen aan. Onder die scholenbesturen bevinden zich ook de jezuïetencolleges die van oudsher de lat voor hun leerlingen hoog leggen. Directeur Frederik Van Rampelberg van het Sint-Jozefcollege in Aalst licht zijn motivatie toe in Tertio 1.102 van 24/03/’21.
» Lees verder

Na ons de zondvloed?

In verschillende culturen en religies is een zondvloed of grote overstroming een belangrijk mythologisch thema. De Lage Landen zijn in de loop van de geschiedenis verschillende malen door watersnoodrampen getroffen. De meest recente was die van februari 1953. Om een herhaling van zulke rampen te voorkomen, is het voor de Lage Landen levensnoodzakelijk gewapend te zijn tegen een zeespiegelstijging als gevolg van de klimaatopwarming. 
» Lees verder

“De dood kan niet het einde zijn”

De kunstenaar Stanley Spencer (1891-1955) was zo innig vergroeid met zijn geboortedorp Cookham, zo’n 45 kilometer van Londen, dat zijn bijnaam op de Londense Slade School “Cookham” was. De plek diende als setting voor veel van zijn schilderijen, ook de Bijbelse: Christus preekte in Cookham, werd er verraden, deed er Zijn intrede, droeg Zijn kruis door de straten van het dorp en stond er op uit het graf. Tertio nr. 1.102 van 24/3/’21 brengt de in Europa nauwelijks bekende, maar in de Angelsaksische wereld zeer befaamde Spencer voor het voetlicht. 
» Lees verder

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​