Tertio 1103 - Gekruisigde Messias fundeert nieuwe schepping

Gekruisigde Messias fundeert nieuwe schepping

“Ik schrijf. Ik begin. In een toestand van grote uitputting en diep verdriet.” Zo opent Maurice Bellet (1923-2018) zijn laatste boek, zijn geestelijke testament. De auteur overleed voor het was afgewerkt. Hij verwoordt erin zijn droom van een nieuwe geboorte, een nieuwe schepping. Die begint bij “de gekruisigde Messias”. Voor de Franse priester biedt dat beeld de kans om de universele hoop van het christendom met de wereld te delen. Een wereld die volgens hem balanceert op de rand van de afgrond.

Johan Van der Vloet

​“Je hebt een sokkel nodig voor humaniteit. Een bron, een aanwezigheid, een woord dat kan beschermen tegen de grote dreiging van de chaos”, stelt Maurice Bellet. De gekruisigde Messias is die sokkel. Dat was voor Zijn joodse en Griekse tijdgenoten al ondenkbaar en onaanvaardbaar. Gods Zoon die lijdt en sterft, roept ook in de geschiedenis van de spiritualiteit gemengde gevoelens op. Bellet noemt de gekruisigde Messias een “subversion”. Hij doet alle voorstellingen over God uiteenspringen en breekt ons open voor wat werkelijk doet leven. 

Explosie

De Franse filosoof brengt in zijn geestelijke testament alle thema’s uit zijn vorige boeken samen. Zijn beeld van de huidige situatie van de mensheid oogt niet fraai: ze dreigt zichzelf te vernietigen. Het menselijke explodeert en wordt vervangen door een gesloten wereld waarin mensen elkaar en de natuur op vele manieren geweld aandoen. Er is een nieuwe explosie nodig: die waarin de geslotenheid wordt opengebroken en een nieuwe radicale openheid ontstaat. Die kan ons grote verlangen naar leven en gerechtigheid herstellen en toekomst geven. Het christelijke geloof kan en moet zijn rol spelen als levengevend woord. Zoals in zijn vorige werk pleit Bellet ook hier voor een explosie binnen het christendom. Het moet zich losmaken van dogmatisme en moralisme waarin het het Woord opsluit en ontdoet van zijn revolutionaire kracht. Ook de theologie moet daarin meegaan. Je merkt hoe de psychoanalyticus genadeloos deconstrueert. Alle begrippen die de theologie hanteert, zijn onverstaanbaar en krachteloos geworden. Zelfs de negatieve theologie gaat niet ver genoeg. De nieuwe theologie moet de kracht vinden om de ruimte te scheppen waarin het Woord het nieuwe doet ontkiemen. Een aanwezigheid oproepen die “een dusdanige kracht heeft dat wie de vreugde kent haar te smaken, in haar een diepere aanwezigheid herkent, die alles wat je kan zeggen overstijgt, qui se fait libération, pur joie d’exister, pur amour”.

 


De Gekruisigde roept volgens Maurice Bellet de gelovige op verder te gaan dan wie ook, waardoor ware menselijkheid mogelijk wordt (schilderij: Salvator Dalí, De Christus van de heilige Johannes van het Kruis, 1951).  © rr

Naakte pijn

Dat alles ziet Bellet gebeuren op het kruis. Daar wordt het grote verlangen naar leven en gerechtigheid “naakte pijn”. De Gekruisigde: dat zijn wij in ons lijden, onze angst, onze eindigheid. Als er een God is, dan wordt die zichtbaar in de Gekruisigde. De schandelijke dood van Jezus lijkt de bevestiging van de kracht van de vernietiging. En tegelijk is ze de sleutel tot het verstaan van een bestaan dat zich bevrijdt van angst en chaos. Waarom? “Omdat alle verschrikking overwonnen wordt op de plaats waar ze voorkomt.” Daardoor kan het verlangen zich openen op “het grootst mogelijke”, het “Plus-que tout”. Dat is een ruimte die de muur van de macht van de dood doet springen. De grootste moed is nu niet alles te willen bereiken, maar alles te willen ontvangen. Het gaat om het onzichtbare leven in ieder van ons, te vergelijken met onze geboorte.

Vijandsliefde

“Présence en son absence.” Dat is de ruimte van het geloof en die moet de theologie – als ze die naam waardig wil zijn – openen. Bellet noemt dat proces met een neologisme “suraffirmation”. Maar de Gekruisigde is meteen ook de explosie van wat wij het goddelijke noemen. In die zin is voor de priester de crisis van het christelijke geloof een kans om de essentie ervan te vinden. De Gekruisigde roept de gelovige op verder te gaan dan wie ook. De passage over de vijandsliefde in Bellets boek is uitdagend. Kun je de IS-beul liefhebben, omdat hij anders is dan hij handelt? Het is een extreme drempel overstappen, maar dat is wat de gekruisigde Messias doet: geloven in een mogelijkheid die onze ideeën overstijgt, die ware menselijkheid mogelijk maakt. Bellet is niet mals voor de kerk. Ze sluit het geloof op. Terwijl wat hij de “christische” ruimte noemt, veel groter is dan de christelijke ruimte. Jezus is aanwezig bij degenen die zich door zijn Geest laten transformeren tot “donneurs de vie et compagnons de miséricorde”. Ook als ze Zijn naam niet uitspreken. Uit de energie van de agape komt een werk voort dat alles overschrijdt. “Geloof is geen risico, maar de toelating om een risico te nemen: de aanwezigheid van de Geest nodigt ons uit te zoeken naar het meest radicale en het meest stoutmoedige. Geloven is aan de zijde blijven staan van het leven, vaak ook in wanhoop en in de nacht.”

Bestemming

Wat blijft er over als er niets meer overblijft? Bellets antwoord: “Dat wat komt”. Daarmee vat het boek zijn zoektocht samen. Het is in zekere zin een moderne vorm van genadetheologie. Het leven is zich openstellen voor de gave, de verrassing, onzichtbaar maar “présence en absence” die een nieuwe geboorte mogelijk maakt. De gekruisigde Messias doet alle gevestigde ideeën en waarden over religie en mens ontploffen. Hij maakt de ruimte vrij voor het volkomen onverwachte en onzegbare, dat tegelijk de bestemming van de mens is. “Le mot de la fin sera le premier mot de la Genèse et de l’évangile de Jean. Au commencement.”  III

Maurice Bellet, Le Messie Crucifié. Scandale et folie, Bayard, Parijs, 2019, 180 blz.

 

Geloofsruimte openen

Priester, filosoof en psychoanalyticus Maurice Bellet overleed in 2018 op 94-jarige leeftijd. Zijn omvangrijke oeuvre zoekt de humaniserende kracht van het evangelie binnen te brengen in een wereld die worstelt met zichzelf. Dominicaans lekentheologe Myriam Tonus schreef een uitnodigende inleiding op het werk van die buitengewoon interessante auteur, met citaten die inspirerend en provocerend de eigen reflectie voortstuwen. Zo’n introductie is geen gemakkelijke opgave, want Bellet schreef zowat 35 boeken en romans die lastig samen te vatten zijn. Dat komt door zijn typische stijl – “une écriture qui chante”, noemt Tonus het treffend. Bellet combineert op unieke wijze het luisterende oor van de psychoanalyticus en de kracht van het Woord. Hij schopt tegen de schenen van de institutionele kerk die vastloopt in haar dogma’s en moralisme. In La chair délivrée van 2015 maakt hij brandhout van de seksuele moraal van de katholieke kerk. Toch ziet Bellet God en geloof als een noodzaak: anders dreigen chaos en vernietiging voor de wereld.

Myriam Tonus, Ouvrir l’espace du christianisme. Introduction à l’œuvre pionnière de Maurice Bellet, Albin Michel, Parijs, 2019, 256 blz.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​