Tertio 1105 - Activist, publicist, idealist

Activist, publicist, idealist

De vorige week overleden priester-theoloog Hans Küng liet 10 jaar geleden, in augustus 2011, in een interview met Tertio de uitspraak optekenen dat “de kerk nooit in crisis was geraakt als ze mijn publicaties ernstig had genomen”. Grootsprakerig of niet, die woorden typeren alvast Küng als activist, publicist en vooral idealist.

Jürgen Mettepenningen

Een bewogen leven als theoloog doet een mens blijkbaar soms lang leven. Edward Schillebeeckx overleed op 95-jarige leeftijd, Yves Congar was 91 jaar en op 6 april stierf de 93-jarige Hans Küng. Alle drie speelden ze een rol op het Tweede Vaticaans Concilie (1962-’65), alle drie waren eigenwijs als theoloog en kenden troebelen met Rome, maar van de drie was alleen Küng qua persoonlijkheid allesbehalve nederig. Dat hoeft geen gebrek te zijn, het zorgde er mee voor dat hij op de bühne voor wie het horen wilde, zijn oprechte en stevige kritiek durfde te spuien op de restauratielijn die de leiding van de wereldkerk volgde na het Concilie. Vooral het duo Karol Wojtyla-Joseph Ratzinger moest het daarbij ontgelden. Küngs pleidooien en kritiek zorgden voor botsingen met Rome en de Duitse bisschoppenconferentie, voor het verlies in 1979 van zijn doceerbevoegdheid aan de katholieke universiteit van Tübingen, maar zeker ook voor een gewillig oor bij veel leken en clerus wereldwijd, vooral buiten Rome. Küng zei en beargumenteerde decennialang wat veel katholieken – ook bij ons – dachten, niet het minst in de vele basisbewegingen in de kerk. Dat zijn dood weinig aandacht kreeg in de Vlaamse media geeft alvast het korte geheugen aan dat vandaag regeert. Nochtans werden decennialang zijn boeken gretig gekocht én gelezen én beaamd.

Centimetersdikke turven

Küng publiceerde meer dan vijftig boeken, waarvan heel wat centimetersdikke turven. Getuige bijvoorbeeld – in chronologische volgorde – zijn boeken over de kerk, de onfeilbaarheid, de vraag of God bestaat, de monumentale trilogie over het wezen, de geschiedenis en de toekomst van christendom, jodendom en islam, en tot slot zijn driedelige autobiografie. Een van zijn grootste verkoopsuccessen betrof midden de jaren 1970 Christen zijn en de samenvatting ervan in de twintig stellingen van Profiel van een christen. In die jaren toen de secularisering op volle snelheid kwam, betekenden beide boeken een houvast voor veel christenen. Küng sprak aan door zijn duidelijke taal over de kern van het geloof. Zijn kritische bijdragen omtrent kerkstructuren en standpunten van de hoogste kerkleiding ondergroeven dan weer die houvast. Naast het geschreven woord was Küng een begenadigd spreker, die overal ter wereld zijn meningen uitdroeg. Dat gebeurde zoals in zijn boeken: zeer gestructureerd, onderbouwd en met uitgesproken stellingnames. Hij zorgde ervoor dat zijn (tegen)stem werd gehoord en deed dat met de verve van een popster, wat de media extra voer gaf om graag zijn megafoon te zijn. Verschillende standpunten en de wijze waarop hij die verwoordde en verspreidde, maakten hem in Rome weinig geliefd.

Kern van het geloof

Ondanks de verschillende golven van (hoog-)spanning bleef Küng altijd vasthouden aan zijn priesterschap. Zes jaar na zijn wijding in 1954 werd hij benoemd als theoloog aan de universiteit van Tübingen en al kort nadien kwam hij in de dynamiek van het Concilie terecht, waar hij als expert actief was. In die jaren werkte hij samen met Ratzinger, maar na het Concilie groeiden hun wegen uit elkaar: Ratzinger werd conservatiever en begon zijn opmars in de kerkelijke hiërarchie, Küng werd vrijmoediger en begon zijn optocht tegen de top van die hiërarchie. Küng en Ratzinger werden zowat elkaars tegenpolen. Ook al publiceerden beiden weinig vernieuwende inzichten – in tegenstelling tot bijvoorbeeld Schillebeeckx en Congar –, wanneer het over de lijn en de standpunten van de kerk ging, dan botsten beiden stevig, elk zich baserend op de kern van het geloof – bij Ratzinger meer de Traditie met hoofdletter, bij Küng meer de traditie met kleine letter. Dat ze elkaar in de herfst van 2005, vrij kort na Ratzingers pausverkiezing, na al die jaren ontmoetten, werd gezien als een positief signaal.

 


Hans Küng zorgde ervoor dat zijn (tegen)stem werd gehoord en deed dat met de verve van een popster, wat de media extra voer gaf om graag zijn megafoon te zijn.  © Boris Schmalenberger

 

In april 2010 schreef Küng een vlammende open brief gericht aan alle katholieke bisschoppen, bij wijze van tussenbalans na 5 jaar Benedictus XVI. Het kon voor hem zo niet verder op veel terreinen, niet het minst het seksuele misbruik. De open brief leest als het kerktestament waarin Küng aan de bisschoppen zes voorstellen formuleerde: niet zwijgen, hervormingen aanpakken, in collegialiteit doorgaan, gehoorzaamheid is alleen aan God verschuldigd (niet aan de paus), regionale oplossingen nastreven en een concilie eisen. Geen enkele bisschop reageerde, publiek noch privé.

De laatste jaren

De horizon van het testament veranderde plots: in zijn memoires geeft Küng aan dat met de verkiezing van Franciscus hem het onverwachte wordt gegund om “nogmaals een omwenteling in de kerk zoals onder Johannes XXIII” mee te maken. Ondertussen was evenwel zijn focus meer op een globale ethiek gericht, met een interreligieuze inslag, getuige de oprichting van het Weltethos Institut in 2011. Küng toonde zich op zijn oude dag nogmaals de idealist. In 2012 kreeg hij evenwel te horen dat hij aan de ziekte van Parkinson leed. Samen met andere fysieke kwalen maakte dat dat hij zijn publieke leven en publiceren vrij snel moest afbouwen. In 2013 droeg hij de fakkel als voorzitter van Weltethos over en verscheen het slot van zijn memoires. Daarin gaan de gedachten al uit naar de dood, waarbij de mogelijkheid van euthanasie niet wordt uitgesloten, en gaf hij aan dat hij zijn graf jaren geleden al had uitgezocht op de stadsbegraafplaats van Tübingen. Zonder twijfel heeft Küng sinds 2013 deugd gehad aan de sleutelteksten van paus Franciscus en de lijn van diens bestuur, kritisch voor wat binnen kerk en Romeinse Curie verkeerd gaat. Voor alles wat de priester-theoloog voorstond, moet dat een grote bron van hoop en troost geweest zijn.  III

 

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​