Tertio 1108 - “Net als de kerk is de liturgie voortdurend in verandering”

Achterkrant met Jeroen Heiremans

“Net als de kerk is de liturgie voortdurend in verandering”

Jeroen Heiremans (1991) droomde ervan te kunnen werken voor de Interdiocesane Commissie voor Liturgie (ICL). Dat die droom nu al in vervulling zou gaan, had hij niet verwacht. Op 1 november 2020 volgde Heiremans kanunnik Joris Polfliet op als algemeen secretaris van de ICL. Met aanstekelijke begeestering vertelt hij over de kracht die uitgaat van een mooie liturgie en de stappen daartoe die hij in zijn nieuwe functie al heeft kunnen zetten. 

Van mijn ouders kreeg ik in 2015 de uitzonderlijke kans om mij, na mijn studies theologie aan de KU Leuven, te specialiseren in liturgie en sacramententheologie aan het Institut Supérieur de Liturgie in Parijs. De liturgie van de kerk heeft mij al van kindsbeen af aangetrokken. De schoonheid van de rituelen, de gebeden en de gezangen fascineren mij. Daaraan te kunnen deelnemen maakte mij gelukkig. Als tiener begon ik mij al te verdiepen in de geschiedenis en de betekenis van de liturgie. Door de opgedane kennis kon ik me enerzijds wat storen aan de manier waarop er op sommige plaatsen met de liturgie werd omgegaan. Anderzijds deed het bijwonen van verzorgde vieringen met diepgang mij goed en schonken ze mij een grote innerlijke vreugde. Mooie liturgie is niet alleen heilzaam voor onszelf en voor de gemeenschapsopbouw. Het is ook, zoals de orthodoxe theoloog Alexander Schmemann opmerkt, iets dat we aan de Vader aanbieden door, met en in Christus, in de eenheid van de heilige Geest, ‘voor het leven van de wereld’. Zoals paus Franciscus schrijft in Evangelii Gaudium: ‘De kerk evangeliseert en wordt zelf geëvangeliseerd door de schoonheid van de liturgie’. Mensen die schoonheid laten ervaren, zie ik als mijn belangrijkste opdracht.

Nieuwe vertalingen

Als algemeen secretaris van de ICL ben ik in de eerste plaats verantwoordelijk voor het begeleiden van de vertaling, redactie en uitgave van de officiële liturgische boeken. Waar ik voor mijn proefschrift de wordingsgeschiedenis van de huidige Vlaamse vertalingen van de liturgische boeken bestudeer, moet ik nu zelf mee zorgen voor de nieuwe vertalingen die er op verzoek van Rome niet alleen in Vlaanderen, maar in alle taalgebieden moeten komen. Ik wil daarbij de filosofie van mijn voor-voorganger, dominicaan Peter D’Haese, in ere houden en het ‘Romeinse’ origineel zo acceptabel mogelijk maken door de wijze van vertalen en het toevoegen van teksten van eigen bodem. Die ruimte is er sinds paus Franciscus opnieuw. Verder bestaat mijn taak als algemeen secretaris uit het formuleren van adviezen aan de bisschoppenconferentie over liturgisch beleid en het bevorderen van een gemeenschappelijke liturgische pastoraal in de Vlaamse bisdommen.

Gezongen liturgie

In mijn dienstwerk als algemeen secretaris word ik daarnaast bijgestaan door deskundigen op verschillende terreinen, in het bijzonder de liturgische zang en muziek. Een van de vruchten van de jongste maanden is de brochure De eucharistie zingen. Toonzettingen, een uitgave waaraan ik heb bijgedragen en die nog een voortvloeisel is uit het Liturgisch Congres van 2018. In Vlaanderen is er terecht hard ingezet op de uitgave van een liedboek voor de gemeenschap. Denk maar aan de losbladige uitgave van nieuwe liturgische liederen (de zogenaamde ICLZ-fiches) die uiteindelijk tot de uitgave van de eerste editie van Zingt Jubilate in 1976 hebben geleid. Er wordt dus wel gezongen in de liturgie, maar we kunnen nog niet echt spreken van een gezongen liturgie. Daar willen we met deze uitgave verandering in brengen. De dialogen en acclamaties op de scharnierpunten van de eucharistie krijgen in de brochure een eenvoudige muzikale gestalte zodat ze door iedereen kunnen worden gezongen: door de priester of diaken en het volk. Er is ook een website aan verbonden.

 


“De schoonheid van de rituelen, de gebeden en de gezangen fascineren mij”, getuigt Jeroen Heiremans. “Mensen die schoonheid laten ervaren, zie ik als mijn belangrijkste opdracht.”  © Inès Vandamme

 

Hervorming Concilie

De liturgievernieuwing van Vaticanum II stopt niet bij de invoering van de nieuwe liturgische boeken. Elke liturgische hervorming behelst een veel langer proces omdat, zoals de Parijse liturgist Pierre-Marie Gy opmerkt, mentaliteiten maar langzaam veranderen. Een van de belangrijkste inzichten die in het Concilie opnieuw werd benadrukt, is dat de liturgie niet door één persoon wordt uitgevoerd, terwijl anderen er gewoon naar kijken. Integendeel, ze is een handeling van de hele gemeenschap. Hoe ver staan we inmiddels op het gebied van meebewegen, meebidden, meezingen, mee stil worden? Ook nu nog hebben we soms de neiging de liturgie te reduceren tot een exclusieve handeling van de priester. Daarvan getuigen sommige digitale vieringen waarbij de voorganger alle liturgische rollen op zich neemt. De gemeenschapsdimensie van de liturgie blijkt nog geen absolute verworvenheid.

Vrouwen uit de Bijbel

Is de liturgiehervorming van Vaticanum II de laatste in de geschiedenis van de kerk? Dat denk ik niet. Ook de vernieuwde liturgische boeken zijn niet volmaakt. Neem bijvoorbeeld het lectionarium. Zelfs de mensen die aan de vernieuwing ervan hebben meegewerkt, merken op dat er ruimte is voor verbetering. Zo schuift Adrien Nocent het idee naar voren om de tweede lezing op de zondagen in de tijd door het jaar thematisch af te stemmen op de andere twee lezingen. Daarnaast kunnen we ons vragen stellen bij de afwezigheid van bepaalde vrouwen uit de Bijbel in ons huidig lezingenrooster. Vaak komen ze ook maar voor in de optionele ‘langere lezing’. Daarnaast zijn er bij de liturgiehervorming misschien zaken die ook vandaag nog tot ons kunnen spreken, verloren gegaan. Ik moet in dat opzicht altijd denken aan het mooie ritueel uit de oude liturgie van Palmzondag waarbij na de processie en voor het binnengaan in de kerk driemaal met het processiekruis op de poort werd geklopt. Net als de kerk is ook de liturgie constant in verandering.”  III

www.deeucharistiezingen.be

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​