Tertio 1112 - Frames bieden referentiekader voor euthanasiedebat

Frames bieden referentiekader voor euthanasiedebat

De beelden van coronapatiënten omgeven door verzorgers in ruimtepakachtige outfits beklemtonen het belang van diepmenselijke palliatieve zorgen. Onderzoekers van de Radboud Universiteit Nijmegen en de KU Leuven bestudeerden nog voor de pandemie hoe palliatieve zorg en euthanasie in Nederland geframed worden in publiekelijk toegankelijke teksten. Hun bevindingen worden eerstdaags gepubliceerd. 

Ludwig De Vocht

De onderzoeksresultaten verschijnen online in een open acces publicatie in BMC Palliative Care (bmcpalliatcare.biomedcentral.com). Framingexpert Baldwin Van Gorp leverde een belangrijke bijdrage aan het hele onderzoek. Hij definieert frames als collectieve denkkaders die we delen om zaken te begrijpen en erover te communiceren (zie Tertio nr. 1.000 van 10/4/’19). De Nederlandse en Belgische onderzoekers verzamelden tussen januari 2016 en juli 2018 467 publiek toegankelijke teksten die ze verder opsplitsten in 2.700 tekstfragmenten. Daaruit distilleerden ze twee problematiserende frames over palliatieve zorg en vijf over euthanasie, met daartegenover hetzelfde aantal deproblematiserende counterframes. Het geheel biedt een referentiekader dat een antwoord geeft op de vraag welke positie iemand in het complexe debat inneemt en welke andere mogelijke perspectieven er zijn. 

 

Kan u het opzet van het onderzoek schetsen?

“Onze vraag was heel simpel: ‘Welke problematiserende frames en welke counterframes of deproblematiserende frames zijn er op basis van publiek beschikbare documenten uit Nederland?’ Daarop werd een tekstuele analyse uitgevoerd. We hebben ook interviews gedaan met een breed spectrum aan experts. Dat waren niet alleen academici maar ook politici en auteurs. In de presentatie van de frames brengen we geen onderscheid aan op basis van maatschappelijke aanvaardbaarheid. We plaatsen ze gewoon naast elkaar. We zien in de hele discussie wel dat wat voor de een ondenkbaar is, voor de ander verstandig kan zijn.”

 

Zijn de zeven frames en counterframes herkenbaar voor een niet-Nederlands publiek?

“Ik vermoed dat de frames vrij universeel zijn. De analyse van de Nederlandse teksten is door Vlamingen gebeurd. Daardoor hebben we sommige nuances van het debat in Nederland misschien niet helemaal meegenomen. Toch hebben we ons daardoor niet laten leiden. We hebben abstractie gemaakt van personen, stemmen of politieke partijen die een eigen agenda hebben. Het was de bedoeling het thema zo algemeen en abstract mogelijk te bekijken waardoor het ook in andere landen kan worden gebruikt of vanuit een historisch perspectief kan worden benaderd. Het onderzoek was een momentopname, want in Nederland is er intussen een debat gaande over euthanasie bij kinderen en bij psychisch lijden.”

 

U schrijft: “Het benoemen van een frame is al een vorm van framing door de onderzoekers”. Wijzen de frames “Gij zult niet doden” en “Ik ben God niet” op een Bijbels standpunt?

“Een frame is een redenering waarbij je een logica volgt vanuit een bepaalde ingesteldheid, vanuit waarden of ideeën waarbij je uitkomt bij een welbepaalde opvatting over euthanasie en palliatieve zorg. Dan volgt de vraag hoe je dat frame gaat benoemen. De benoeming ervan helpt te begrijpen waarover het gaat. Vaak is dat een beeld of gaat het om een metafoor. We waren van oordeel dat ook niet-gelovigen ‘Gij zult niet doden’ als een duidelijk gebod zullen zien, vandaar dat we ondanks de Bijbelse context toch voor die formulering hebben gekozen. Ook een niet-gelovige zal de redenering kunnen volgen: wie ben ik om over iemands leven te beslissen?”

 


In welk(e) frame(s) zou u volgende uitspraak onderbrengen: “God is alwetend en God is liefde, daarom zal Hij de keuze voor een eind aan langdurig lijden niet aanrekenen”?

“Dat zou betekenen dat euthanasie kan. Een dergelijke uitspraak helt over naar het frame ‘totale autonomie’: de beslissing ligt bij de betrokkene zelf. Maar ook al heb je volledige autonomie, dan nog blijft de vraag of het een keuze is die je zelf maakt of die je maakt omdat je denkt of vermoedt dat anderen die van jou verwachten. In het frame ‘zware last’ past de zin: ‘Ik wil mijn kinderen of de omgeving niet tot last zijn’. De omgeving kan dus druk uitoefenen, of mensen gaan anticiperen op die druk. Dat is een hellend vlak.”


“Barmhartigheid” kan in de context van euthanasie geïnterpreteerd worden als een beslissing om iemand niet langer te laten lijden. In de kerkelijke leer staat barmhartigheid evenwel voor iemand bijstaan tot het einde toe, tot aan de natuurlijke dood.

“Ik zag ‘barmhartigheid’ in de betekenis van coup de grâce, het genadeschot. De andere betekenis heb ik er niet in gezien en heb ik ook niet vastgesteld in de teksten die we bestudeerd hebben. Misschien had daar een betere term voor kunnen worden gevonden. Ik sluit niet uit dat dat nog gebeurt. Ik heb tijdens andere onderzoeken al gezien dat een term connotaties of redeneringen kan oproepen die niet meer in overeenstemming – of zelfs in tegenspraak – zijn met de oorspronkelijke betekenis. Het onderzoek was een interessante oefening om zicht te krijgen op een complex debat. Bij de meeste thema’s die wij behandelen, waaronder kinderarmoede, ligt de keuze voor het counterframe het meest voor de hand. Vaak gaat een thema gepaard met een stigma en moet meer ingezet worden op deproblematisering. In het geval van euthanasie daarentegen is voor sommigen net het deproblematiseren het probleem en moet er misschien opnieuw geproblematiseerd worden. Vaak wordt gedacht dat problematiseren negatief is en deproblematiseren positief. Voor veel thema’s geldt dat, maar bij euthanasie is dat niet zo helder. Daardoor is deze analyse een buitenbeentje in vergelijking met de andere thema’s die ik al heb onderzocht.”  III

 

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​