Tertio 1114 - “Christenen huiveren vaker voor links dan voor rechts”

“Christenen huiveren vaker voor links dan voor rechts”

“Ik ben ervan overtuigd dat het christelijke, het Vlaamse en het blanke een dominante factor moeten zijn in onze samenleving”, stelde Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken onlangs in De Tijd. Dat “blanke” veroorzaakte ophef, dat “christelijke” passeerde geruislozer. Een teken aan de wand dat ook in Vlaanderen cultuurchristendom en extreemrechts elkaar soms vinden als hoeders van dezelfde idealen? Over die vreemde alliantie plant Tertio op 29 juni een webinar.

Emmanuel Van Lierde

Uitgangspunt van het virtuele symposium dat Tertio en het Universitair Centrum Sint-Ignatius Antwerpen (UCSIA) op 29 juni houden, is het boek Nieuwe kruisvaarders. De heilige alliantie tussen orthodoxe christenen en radicaal-rechtse populisten van de Nederlandse politicoloog en onderzoeksjournalist Sander Rietveld. Hij was getriggerd door twee zaken. Allereerst de bestorming van het Amerikaanse Congres in januari. De door Donald Trump opgejutte meute droeg kruisen, christelijke vlaggen en spandoeken met “Jesus saves”, “Jezus redt”. Ten tweede en dichter bij huis fronste Rietveld de wenkbrauwen bij Thierry Baudet en zijn Forum voor Democratie die de lof zingen op “onze fantastische religie”, “bron van de beste beschaving ooit”. Nochtans houdt Trump noch Baudet er in de privésfeer een hoogstaande christelijke moraal op na. Waarom kiezen ze dat christendom dan toch als uithangbord? En omgekeerd: waarom zien sommige christenen in die populisten hun redder?

Follow the money

Messiassen zijn er trouwens in overvloed, ook buiten de VS en Nederland. Ze vinden elkaar in internationale allianties. Mooie vrienden zijn het: de Hongaarse premier Viktor Orbán die zich opwerpt als hoeder van het christelijke Europa, de Italiaanse Lega-kopman Matteo Salvini die geregeld met een paternoster in de hand opduikt, Marine Le Pen van het Rassemblement National die alle ressentiment en frustratie tegen Parijs en Brussel (de EU) weet te bundelen en niet te vergeten: Vladimir Poetin, door wie Moskou al lang niet meer het goddeloze Babylon uit Sovjettijden is, maar juist een baken van geloof. Alleen al de inkijk in de internationale netwerken en geldstromen achter de conservatief-christelijke kruisvaarders maakt Rietvelds boek lezenswaardig. Er worden buitenlandse geestverwanten gezocht en die krijgen financiële steun – vaak uit de VS of uit Rusland – om ook in hun land een nieuwe rechtse elite klaar te stomen en lobbywerk te verrichten. Er staan immers geopolitieke belangen op het spel in de huidige cultuuroorlog en “om een oorlog te winnen, is geld nodig, veel geld”. Met een follow the money-aanpak komen verrassende gegevens naar boven. Kaviaar en escortes doen in Azerbeidzjan de rest.

 


Sander Rietveld.  © rr​

 

Vijandbeeld

Rietveld koppelt het internationale verhaal aan zijn persoonlijke biografie. Hij groeide op in een streng calvinistisch gezin in de Biblebelt. In zijn jeugd was het communisme de grote vijand, vandaag vormt de islam voor veel orthodoxe christenen het nieuwe Rijk van het Kwaad. Destijds bekommerden christenen zich om hun vervolgde medebroeders achter het IJzeren Gordijn, nu om die in islamitische landen. Maar evengoed kan het seculiere Westen de bedreiging zijn waartegen christenen zich keren. Het rode gevaar van weleer krijgt dan een hedendaagse pendant in de strijd tegen het cultuurmarxisme – een vermeend complot van linkse intellectuelen die de westerse cultuur ondergraven. Vanuit zo’n visie zijn christenen altijd wel het slachtoffer van onderdrukking, van letterlijke vervolging tot subtiele marginalisatie. “Orthodoxe gelovigen hebben een ingesleten besef van verlies”, noteert Rietveld. Ze voelen zich niet thuis in een seculiere wereld waar abortus, euthanasie en homohuwelijk doodnormaal zijn. Die verweesdheid voedt hun hang naar het christelijke Europa van weleer, naar een “natuurlijke orde”, overzichtelijke rolpatronen en autoritaire leiders.

Zwarte Piet

Gelovigen koesteren de traditie. Dat maakt dat ze vaak spontaan neigen naar conservatisme en aldus politiek sneller sympathie hebben voor rechtse partijen. Rietveld belicht die wederzijdse verstandhouding in zijn boek, maar legt ook de vinger op de wonde: die radicaal-rechtse politici dwepen met een cultuurchristendom om zich af te zetten tegen de islam en tegen seculier-linkse stromingen, maar ze omarmen Christus niet. Het is puur opportunisme als rechts-populisten de kerk in het midden van het dorp loven als symbool van onze cultuur. Het christendom is voor hen niet meer dan een identity marker. Ze gebruiken die religie om af te bakenen wie er tot “ons volk” behoort. Het is geen kwestie van geloof, maar van natie en erfgoed. “Christelijk betekent voor hen vooral ‘dominant blank’ en niet-islamitisch”, schrijft Rietveld. Veel verder dan “Blijf van onze kerststal en Zwarte Piet” komen ze niet. Aan de Bergrede of de oproepen van paus Franciscus hebben ze lak. Veel rechts-populisten zijn zelf geen praktiserende gelovigen, maar ze weten wel aan te duiden wat des duivels is en bestreden moet worden: het cultuurrelativisme, de zedenverwildering, de genderideologie, de islamisering…

Zakenpartner

Waarom keren kerkleiders, christelijke media en christendemocraten zich niet vaker tegen politici die hun godsdienst kapen? Waarom plaatsen ze niet vaker vraagtekens bij een cultuurchristendom? Het antwoord van Rietveld luidt dat “christenen altijd meer huiveren voor links dan voor rechts”. Het gevaar komt van de liberale vrijzinnigheid. Het is zogezegd de linkse elite die met haar seksuele revolutie, multiculturalisme en mensenrechtendiscours de heilige huisjes van de gelovigen ondergraaft. Rechts blijkt dan een meer betrouwbare “zakenpartner” om het sociale weefsel in stand te houden. Een verbond met de rechts-populisten wordt beschouwd als mogelijk laatste kans om de christelijke beschaving te herstellen. Uiteraard mag je niet alle christenen over dezelfde kam scheren. Velen zwemmen juist tegen de rechts-radicale stroom in. Met paus Franciscus strijden progressieve gelovigen tegen de klimaatverandering, komen ze op voor de vluchtelingen en staan ze open voor andere religies en levensbeschouwingen. Maar ook conservatievere gelovigen die actief zijn in een kerkgemeenschap, blijken minder geneigd te stemmen op radicaal-rechtse partijen. “Het zijn juist christenen die niet vaak naar de kerk gaan, die gevoelig zijn voor de lokroep van het rechtse populisme”, stelt Rietveld vast.

In Vlaanderen?

Terug naar Vlaanderen. Op het eerste gezicht duikt de alliantie tussen extreemrechts en cultuurchristendom hier minder op dan elders in Europa. Of is dat slechts schijn en heeft dat monsterverbond ook bij ons de wind in de zeilen? Tijdens het webinar van 29 juni is het aan historicus Vincent Scheltiens (UAntwerpen), medeauteur van Extreemrechts. De geschiedenis herhaalt zich niet (op dezelfde manier), en CD&V-politica Bianca Debaets om op die vraag te antwoorden.  III

Sander Rietveld, Nieuwe kruisvaarders. De heilige alliantie tussen orthodoxe christenen en radicaal-rechtse populisten, Prometeus, Amsterdam, 2021, 368 blz. Bestellen kan via www.kerknet.be – Klik op shop.

 

Uitnodiging

Het webinar Christendom en radicaal-rechts. Hoeders van hetzelfde ideaal? vindt plaats op dinsdag 29 juni van 16 tot 17.30 uur. Info en inschrijven via www.ucsia.org

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)