Tertio 1116-17 - Mag het iets meer zijn op de Vlaamse tv op de dag des Heren?

De mening van Johan Verstraeten

Mag het iets meer zijn op de Vlaamse tv op de dag des Heren?

Op zoek naar een zinvolle beleving van zijn zondagmorgen kwam theoloog Johan Verstraeten tijdens de voorbije lockdowns al snel uit bij France 2 waar de belangrijkste godsdiensten de hele voormiddag zendtijd krijgen. Het bekijken van dat aanbod van het boeddhisme, de islam, het jodendom, de orthodoxie, het protestantisme en de katholieke kerk werd een boeiende ontdekkingstocht. Tegelijk besefte hij hoe Vlaanderen zo’n programmatie mist.

Kenmerkend voor de uitzendingen bij France Télévision is de uitstekende inhoudelijke en vormelijke kwaliteit van de bijdragen en panelgesprekken, alsook een opvallende openheid voor andere overtuigingen, wat verder reikt dan een onverschillige tolerantie. Bovendien tonen ze de rijkdom van diverse historische en actuele stromingen binnen elke traditie. Op het einde van bijna elke uitzending wordt inspirerende literatuur voorgesteld, vaak geschreven door een of meerdere van de uitgenodigde panelleden. 

Geen karikatuur

In de boeddhistische uitzending ligt de nadruk op een kennismaking met toonaangevende spirituele meesters en de tradities waartoe zij behoren. De uitzendingen over de islam zijn kwalitatief hoogstaand, wetenschappelijk onderbouwd en getuigen van de complexiteit en diversiteit van die godsdienst. Veel aandacht gaat naar de verhouding tussen de islam en de seculiere staat, de redactiegeschiedenis van de Koran, de mystieke traditie en niet het minst: de verhouding met het jodendom en het christendom. Zo leerde ik veel over Bijbelse en christelijke figuren in de Koran, onder meer hoe belangrijk Maria is als brugfiguur en hoe Jezus in de islam weliswaar geen God wordt genoemd, maar wel Messias en Woord Gods. De encycliek Fratelli Tutti kreeg er zelfs meer weerklank dan in de katholieke uitzending. Ook de aanwezigheid van niet-moslims als gesprekspartners valt op en een historische videoclip herinnerde eraan dat Mohamed Arkoun theologie definieerde met de woorden van de katholieke theoloog Marie-Dominique Chenu als “het geloofsverstaan dat getoetst wordt aan de (veranderende) tijd”. Het beeld van de islam dat hier verschijnt, verschilt totaal van de karikatuur die het radicaal-rechtse discours hanteert. Voor de moslims zelf is het een remedie tegen de gepolitiseerde interpretaties van de islam die via satellietzenders uit Saoedi-Arabië of Turkije worden uitgezonden.

 


Dat de laïcité in staat is het gefrustreerde antikerkelijke of antigodsdienstige denken achter zich te laten, blijkt uit de uitzendingen op France 2 op zondagmorgen.  © rr

 

Gelaagdheid

De joodse uitzendingen zijn op hun beurt boeiend, inspirerend en van hoog niveau. Ze geven inzicht in de grote thema’s van het jodendom, de Shoah, de joodse feesten en Bijbels geïnspireerde kunst. Je leert er vooral veel over de betekenisrijkdom van Bijbelse teksten. Wie op een dieper niveau de Bijbel wil leren kennen, zal er kennismaken met veelvuldige interpretatieopties die mogelijk zijn dankzij de gelaagdheid van Hebreeuwse woorden en begrippen. Prominente rabbijnen komen aan het woord, niet alleen mannen, maar ook vrouwen zoals Delphine Horvilleur (zie Tertio nr. 996 van 13/3/’19). 

Zonder klerikale belemmering

De orthodoxe uitzending geeft een beter inzicht in de rijkdom van de oosterse christenheid en, zeer opvallend, over de impact en de betekenis van paus Franciscus’ reis naar Irak. Het protestantse programma blinkt uit door inhoudelijke en vormelijke kwaliteit en is fris en inspirerend. Niet alleen komen de verschillende protestantse stromingen aan het woord, maar vooral eigentijdse, levensechte, diep rakende of leerrijke gesprekken over een evangelieperikoop of andere Bijbelteksten. Gesprekspartners zijn zowel theologen als geëngageerde jongeren, acteurs, kunstenaars, zoekende ongelovigen. Vrouwen lezen en becommentariëren het evangelie zonder enige klerikale belemmering, ook tijdens de vieringen waarin zij voorgaan. Uiteraard kwam een van de meest inspirerende vrouwelijke theologen aan het woord: Marion Muller-Colard, wier boeken, zoals in Tertio al aan bod kwam (zie nr. 945 van 21/3/’18 en nr. 1.003 van 2/5/’19), voor hedendaagse gelovigen een must zijn. 

De katholieke uitzendingen zijn eveneens interessant en bieden het voordeel van een wekelijkse eucharistieviering. Ze weerspiegelen de diversiteit van het Franse kerkgebeuren, vaak in schitterende oude kerken en opgeluisterd met aantrekkelijke muziek. Maar het meest uitgesproken “katholieke” kenmerk van Le jour du Seigneur is dat verrassend veel katholieke theologen worden uitgenodigd om deel te nemen aan de uitzendingen van de niet-katholieke tradities. Daarin wordt de kracht voelbaar van de intellectuele openheid en de universele dimensie die kenmerkend is (of zou moeten zijn) voor de katholieke gemeenschap in de geest van Fratelli Tutti. Regelmatig zijn er oecumenische of interreligieuze voormiddagen waarin de verschillende tradities samen naar antwoorden zoeken, bijvoorbeeld over de verhouding tussen religie en staat. Onlangs was er een in het oog springende oecumenische uitzending over genezing en mirakel, met standpunten gaande van een evangelisch-protestantse benadering tot Lourdes. 

In confrontatie

Mijn zondagvoormiddagen met de programma’s van Le Jour du Seigneur hebben tot dusver een reële impact op mijn geloof en spiritualiteit. Meer dan eens werd ik diep geraakt door getuigenissen die laten zien hoe God tot de mensheid spreekt over de grenzen van de katholieke kerk en het christendom heen, en vooral: hoe het gelaat van Christus verschijnt in getuigenissen en standpunten van andersgelovigen. Paradoxaal genoeg is het precies door de confrontatie met diverse bronnen van inspiratie dat je je beter bewust kan worden van je christelijke identiteit. Mijn positieve ervaring met de religieuze uitzendingen van France 2 roept een onvermijdelijke vraag op. Wordt het niet dringend tijd dat de verschillende kerken en religies in Vlaanderen samenwerken en lobbyen om de VRT ertoe te bewegen zo’n kwalitatief hoogstaande levensbeschouwelijke uitzendingen te programmeren? Zou de VRT niet elke zondagvoormiddag zendtijd kunnen vrijmaken voor een programma waarin verschillende levensbeschouwelijke tradities het beste van zichzelf laten zien en regelmatig ook rond actuele thema’s een gezamenlijke uitzending maken? 

Achterhaalde visie

Alleen door een betere samenwerking kunnen de leiders van kerken en niet-christelijke religies een halt toeroepen aan de misleidende ideologie dat in een seculiere samenleving geen plaats meer is voor godsdienst. De negatieve houding tegenover levensbeschouwelijke uitzendingen is in het post-seculiere tijdperk een achterhaalde visie. Op dat punt kan Vlaanderen veel leren van Frankrijk, waar de laïcité in staat blijkt te zijn het gefrustreerde antikerkelijke of antigodsdienstige denken achter zich te laten. Maar dat vereist een open geest en die is in sommige politieke kringen helaas afwezig.  III

 

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​