Tertio 1118-19 - Grootmachten houden paraplu boven coup in Myanmar

Grootmachten houden paraplu boven coup in Myanmar

De situatie in Myanmar is sinds februari volledig geëscaleerd. Het leger zette de regering van Aung San Suu Kyi af en arresteerde haar voor tal van vermeende inbreuken. Sindsdien heerst er een burgeroorlog: de gevechten volgen elkaar in snel tempo op. Na een aanslag op een kerk riep paus Franciscus op tot vrijwaring van religieuze sites, een oproep die tot dusver in dovemansoren valt. Myanmarspecialist Walter Mensaert werpt zijn licht op het conflict.

Arne Willems

Walter Mensaert is een ervaren reisagent die zich al ruim een kwarteeuw specialiseert in Myanmar – het voormalige Birma. Als reisorganisator heeft hij goede contacten in het Aziatische land en zijn buurlanden. Via lokale correspondenten en nieuwssites volgt hij de situatie in Myanmar op de voet. “Meer dan 25 jaar geleden spitsten we ons toe op enkele Aziatische landen. Na enkele bezoeken aan Thailand viel ons oog op Birma. Het pure van Myanmar stond in schril contrast met het commerciële van de buurlanden. Die authenticiteit is tekenend voor het land. Maar het is er ook erg instabiel, het verkeert al ruim 70 jaar in burgeroorlog: de langstlopende ter wereld. Sinds mijn eerste bezoek in 1995 heeft Myanmar goede periodes gekend, maar ook veel donkere en de donkerste is nu aangebroken”, vindt Mensaert.

“Myanmar telt zeven staten waar etnische minderheden dominant zijn en zeven meer centrale regio’s waar de Bamars, de oorspronkelijke bewoners, het merendeel van de bevolking uitmaken. Veel regels en wetten zijn discriminerend voor niet-originele Birmanen. Zo kunnen mensen uit die minderheden niet opklimmen naar hoge posities binnen het leger of naar belangrijke ambtenaarsfuncties: die zijn voorbehouden voor authentieke Birmanen. De regering van Aung San Suu Kyi trachtte daar verandering in te brengen en zette meer in op gelijkheid. Dat leidde tot groot protest van het leger.”
 


Het Birmaans leger verwoest katholieke dorpen en stuurt 100.000 bewoners op de vlucht in het regenseizoen.  © rr

 

Het leger is nu aan de macht na een militaire coup. Waarom staan regering en leger lijnrecht tegenover elkaar?

“Het leger in Myanmar kan je niet vergelijken met wat wij in België kennen als Defensie. Hier wordt het leger bezoldigd door de overheid, in Myanmar genereert het leger meer inkomsten dan de overheid. Ze halen hun inkomsten uit de uitvoer van grondstoffen: edelstenen, jade, gas en olie. Dat geld geeft het leger een grote macht en veroorzaakt een machtsstrijd tussen leger en staat. Veel soldaten zijn conservatieve, nationalistische Birmanen, die zich afzetten tegen vreemde bevolkingsgroepen. Daarnaast is er een conservatieve beweging van monniken, die alleen het boeddhisme willen in Myanmar. Beide bewegingen hebben jarenlang andere bevolkingsgroepen en religies geduld, maar daar lijkt een einde aan gekomen.”

Er zijn al meerdere aanslagen gepleegd op christelijke doelwitten in Myanmar. Is er sprake van christenvervolging?

“De katholieken vind je vooral in de Kayah-, Chin- en Kayin-staat. In de Kayah-staat – de regio waar de longnecks wonen – wordt nu hard gevochten. Dat is geen christenvervolging. Het is een machtsstrijd tussen het leger en de minderheden, een poging hun nationalistische agenda door te drukken. Het geweld is niet specifiek gericht tegen de christenen, ook de Rohingya, de moslimminderheid, delen in de klappen. Een van de belangrijke factoren is de komst van honderdduizenden Rohingya vanuit Bangladesh. In de staat Rakhine zijn ze geen minderheid meer, wat voor onrust zorgde bij de bevolking en de instanties.”

De oorlog in Myanmar woedt nog volop, maar er sijpelen slechts met mondjesmaat berichten binnen. Hoe verklaart u dat?

“Berichtgeving is een groot probleem. Doordat het land al decennialang in onrust verkeerd, zijn de boeken die verschijnen, historisch incorrect. Zo is het voor de buitenwereld bijzonder moeilijk de problematiek in Myanmar te begrijpen. Er verschijnt veel fake news, wat de situatie nog moeilijker maakt. Ik volg Al Jazeera, BBC en enkele internationale persbureaus op de voet, maar de berichten zijn schaars. Net op dit moment circuleren er voor Birmaanse YouTube-bezoekers opvallende reclames. Een van mijn correspondenten – iemand waarmee ik al 26 jaar nauw samenwerk – stuurde een reclamebericht: ‘Mijn vriend, ik weet dat je vol gevangen gevoelens en woorden zit die je zou willen uiten, maar niet weet met wie je moet praten. Je kunt met mij praten. Ik ben je vriend, Jezus’. De impact van dergelijke berichten op de verspreiding van het katholicisme, voornamelijk bij bange en zoekende jongeren, is dan ook niet te onderschatten.”

Het conflict sleept al decennia aan. Waarom ging op 1 februari het vuur aan de lont?

“Covid-19 was volgens mij de trigger. Er waren geen toeristen meer in het land, de economie kreeg forse klappen en het leger heeft dat momentum aangegrepen om alle luchthavens te sluiten en de machtsgreep uit te voeren. De aantijgingen aan het adres van Aung San Suu Kyi zijn belachelijk: ze werd onder meer gearresteerd voor het niet-dragen van een mondmasker. In februari is het normaliter het toeristische hoogseizoen, nu werd het – bij gebrek aan toeristen en internationale aandacht – ontsierd door de gebeurtenissen van 1 februari.”

Hoe is de situatie in het land nu?

“Het coronavirus woedt momenteel zeer hevig in Myanmar. Miljoenen bewoners zitten zonder werk door een economie in vrije val. Honderdduizenden vluchtten voor het geweld naar de bossen. De militairen spelen een smerig spel (zucht). Ze werken met informanten en hebben in elke wijk een regeringsverantwoordelijke aangesteld. Zo oefenen ze druk en controle uit op de bevolking, die tegen die maatregelen in opstand komt. Vreedzaam protest wordt hard neergeslagen. Er komen regelmatig berichten binnen vanuit katholieke hoek: een zuster die op de weg voor een soldaat knielt en om vrede smeekt, een aanslag op een kerk, de arrestatie van priesters die opriepen tot vreedzaam protest. Zelfs paus Franciscus riep het regime al op religieuze plaatsen te vrijwaren van geweld: een oproep die in dovemansoren viel.”

Myanmar bevindt zich altijd op de grens tussen oorlog en vrede. Is er in de nabije toekomst een opklaring in het verschiet?

“Het is een bijzonder delicate situatie. Aangezien er een olieleiding en zijderoute dwars door Myanmar lopen, spelen er internationale belangen bij de politieke ontwikkeling van het land. De omliggende grootmachten mengen zich op een negatieve manier in het conflict, voornamelijk door handelsbelangen. Sommigen leveren wapens, anderen hebben een pijpleiding dwars door het land lopen. De bevolking keert zich nu tegen China: er zijn al meerdere aanslagen gepleegd op Chinese fabrieken. De vertegenwoordigers van de Verenigde Naties ondernamen pogingen tot dialoog, maar zonder resultaat. Zolang de belanghebbende grootmachten hun paraplu boven de militaire junta houden, lijkt de situatie uitzichtloos.”  III

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​