Tertio 1124 - Educ8 strijdt tegen religieuze radicalisering

Educ8 strijdt tegen religieuze radicalisering

De faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven ontwikkelde in samenwerking met negen Europese partners het lessenpakket Educ8, gefinancierd door de Europese Commissie. Dat wil middelbare scholieren sensibiliseren voor radicale religieuze en levensbeschouwelijke overtuigingen, zowel binnen het eigen geloof als in andere godsdiensten. 

Liza Cortois

Het Europese project Educ8 ontwikkelde didactische pakketten om jongeren te sensibiliseren voor religieuze polarisering en radicalisering. Interlevensbeschouwelijke dialoog en dito competenties staan er centraal. Onder meer de universiteit van Thessaloniki en Volos in Griekenland, de universiteit van Ljubljana in Slovenië, het Finse Nuorten Muslimien Foorumi (NMF), de progressieve denktank rond islam Cirra, de Evangelische Theologische Faculteit (ETF), het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte (HIW) en de faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven werken daaraan mee en bieden ieder input vanuit hun traditie en expertise. Dat resulteerde in modules over zes religies en levensbeschouwingen: orthodox christendom, protestantisme, katholicisme, islam, jodendom en het niet-confessionele perspectief. Voor de faculteit Theologie van de KU Leuven werkten Elies Van Noten (1995) en Leen Deflem (1995) onder begeleiding van hoogleraar Didier Pollefeyt de modules over het katholicisme uit. 

Open houding

“We willen jongeren op een toegankelijke manier een open houding bijbrengen waarbij verschillende interpretaties van religie mogelijk zijn”, licht Van Noten toe. Deflem vult aan dat ze daarbij niet met de vinger wijzen naar een religieuze traditie: “Ons project vertrekt van het idee dat in elke religie radicale of gevaarlijke ideeën kunnen ontstaan. Maar elke religie heeft ook zelf de kracht om de gewelddadige interpretatie ervan onder kritiek te plaatsen”. Daarnaast heeft niet louter religie het monopolie op radicale overtuigingen. In de modules over het niet-confessionele perspectief wordt behandeld hoe niet-religieuze perspectieven evenzeer kunnen ontaarden. 

 


De lessenpakketten die Educ8 aanbiedt, vertrekken van humoristische filmpjes over interlevensbeschouwelijke dialoog die aansluiten bij de leefwereld van middelbare scholieren.  © rr​
 

Kennis en verdieping

Educ8 maakt een onderscheid tussen shallow en deep modules. Van Noten legt uit: “We behandelen zowel de meningen over een religie, als de meningen binnen een religie. In de shallow modules stelt een religie zich voor. Zo leren jongeren van een andere levensbeschouwing die kennen. Moslimjongeren of joodse kinderen krijgen bijvoorbeeld een eerste kennismaking met het katholicisme. We vertrekken vanuit een beeldfragment en daarop worden reflectieoefeningen aangeboden”. Deflem verduidelijkt: “In de beeldfragmenten vertelt telkens een jongen of meisje van de leeftijd van de leerlingen over zijn of haar geloof vanuit een open en positieve houding. Die modules vertrekken van het idee dat je minder snel radicale opvattingen zal aanhangen als je meer kennis hebt over andere religies”. De deep modules willen een traditie waarover de leerlingen al kennis hebben, verder uitwerken. “De modules over het katholicisme zijn bijvoorbeeld gericht op jongeren die al kennis hebben over het katholicisme. Ze behandelen complexere thema’s, vandaar dat wat achtergrond geen kwaad kan.” In de verdiepende modules worden voor de zes religies vier thema’s uitgewerkt: omgaan met de ander, religieuze teksten over geweld, rechtvaardige oorlog en vrede, en ecologie.

Symbolische interpretatie

De verdiepende modules vertrekken van humoristische filmpjes die aansluiten bij de leefwereld van de leerlingen. Personages van hun leeftijd met verschillende religieuze en levensbeschouwelijke achtergronden treden met elkaar in dialoog en komen voor problemen te staan, zoals een leerling die geen nota’s wil uitlenen aan een andersgelovige klasgenoot. Die situaties worden verbonden met religieuze teksten waarover de leerlingen dan reflecteren, zoals het verhaal over Jezus en de Syro-Fenicische vrouw of het offer van Isaak. “Bij de bespreking van een Bijbelpassage plaatsen we een letterlijke en een symbolische interpretatie tegenover elkaar. Aan die laatste hechten we veel belang binnen ons project”, zegt Deflem. Door verschillende visies te horen op een Bijbelpassage, worden de leerlingen aangespoord er zelf over na te denken. “Zo leren ze omgaan met een diversiteit aan meningen en leren ze openstaan voor visies die misschien niet aansluiten bij die van hen. Daarnaast wijzen we op de verschillende maatschappelijke context van de teksten.”

Identiteit zoeken

De lesmodules zijn bedoeld voor jongeren van 12 tot 18 jaar. Dat is niet toevallig, merkt Van Noten op: “Op die leeftijd gaan jongeren op zoek naar hun identiteit en levensbeschouwing speelt daarin een rol. Ze zijn dan nog sterk beïnvloedbaar. Dat is zeker vandaag relevant, nu polariserende meningen voortdurend rondgaan op sociale media”. De lespakketten bieden een weerwoord tegen clichés over religie. Hoewel ze binnen verschillende lessen geïmplementeerd kunnen worden, zijn ze in de eerste plaats bedoeld voor het vak godsdienst. “Leerkrachten van het confessioneel onderwijs kunnen vanuit eigen gezag aan jongeren tonen wat een open interpretatie van hun geloof is. Voor leerlingen kan dat net meer betekenen wanneer ze dat horen van iemand binnen hun traditie.” Van Noten stipt aan dat de modules daarnaast ook passen binnen het nieuwe vak interlevensbeschouwelijke dialoog dat dit schooljaar in enkele pilootscholen in het gemeenschapsonderwijs wordt uitgetest.

Europees project

Het materiaal wordt gratis beschikbaar gesteld voor alle geïnteresseerden, zowel in het Nederlands, het Frans als het Engels. De bedoeling is dan ook om het project uit te rollen in verschillende Europese landen. “We hebben zoveel mogelijk geprobeerd het in alle Europese contexten te laten passen. We zijn nu aan het nadenken om het in bijkomende talen beschikbaar te maken”, ontvouwt Deflem de verdere plannen. Daarnaast is het project niet alleen gericht op het onderwijs, maar zijn er mogelijkheden om het te gebruiken in jeugdgevangenissen en jeugdinstellingen. “Het project dient niet alleen ter preventie, maar het wil ook jongeren die al geradicaliseerd zijn nieuwe interpretaties van hun geloof laten zien. In Finland en in België gaan we het project dit schooljaar al uittesten in een jeugdinstelling”, vertelt Van Noten. 

Van alle tijden

De wetenschappelijk medewerkers benadrukken dat radicalisering en uitsluiting van alle tijden zijn. “In naam van godsdienst worden nog altijd mensen gediscrimineerd. Onze didactische pakketten helpen daarbij stil te staan en erover na te denken. Misschien hebben de jongeren dat nog niet gedaan, maar als ze in de toekomst op radicale meningen botsen, dan hebben ze toch geleerd dat het niet zo zwart-wit in elkaar steekt”, besluit Van Noten.  III

www.reduc8.eu

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​