Tertio 1125 - “Seksueel geweld steeds vaker onderdeel van oorlogsstrategie”

“Seksueel geweld steeds vaker onderdeel van oorlogsstrategie”

Dat haar 422 pagina’s tellende boek Ons lichaam, jullie slagveld wereldwijd de krantenkoppen haalt, verheugt en verrast Christina Lamb (1956). “Ik had nooit de intentie een boek te schrijven”, verklaart de Britse oorlogsjournalist via Zoom aan Tertio. “Het ontstond uit woede. Als correspondent breng ik al meer dan 30 jaar verslag uit over oorlogsgebieden. De jongste jaren werd ik getroffen door vele verhalen over wreedheid tegen vrouwen.” 

Tijdens een reis door Noord-Nigeria ontdekte Christina Lamb dat er tienduizenden meisjes waren ontvoerd door Boko Haram, vaak amper 12 of 13 jaar. “Kort daarna, in 2014, werden jezidivrouwen ontvoerd door IS-strijders en gevangengenomen als seksslaven. Ze werden naar plaats gebracht als Galaxy cinema in Mosul, waar strijders hen betastten en uitkozen wie ze wilden. Enkele jaren later, tussen augustus 2017 en begin 2018, trokken ongeveer 700.000 Rohingya vanuit Myanmar naar Bangladesh. Ook toen vertelden de vrouwen mij dat ze uit hun huizen waren gesleurd en groepsverkrachtingen hadden ondergaan. Maar in plaats van te worden gehoord of geholpen, werden ze haast zelf vervolgd. Voor mij als journalist was het moeilijk die verhalen aan te horen en niet te kunnen uitleggen waarom niemand iets deed om die misdaden te stoppen.”

 

Gaat het primair om een ontmenselijkingsstrategie?

“Demonisering is inderdaad de gemene deler. Toen ik aan mijn boek werkte, vroeg ik me af welk plezier iemand uit zulke misdaden zou kunnen halen. Maar seksueel geweld gaat niet over genot, het gaat over macht en ontmenselijking. Het overkomt trouwens ook mannen. Ik interviewde Mohamedou Ould Slahi, een Mauretaniër die 14 jaar gevangen zat in Guantánamo Bay. Hij vertelde me dat hij seksueel werd misbruikt door Amerikaanse bewakers. Aanvankelijk deden zijn medegevangenen en hij wat lacherig over de misbruikverhalen. Totdat het hemzelf driemaal overkwam. Hij zei: ‘Ik ben gewaterboard en heb allerlei martelingen ondergaan, maar het seksueel misbruik was het ergste van alles’. In 2016 werd hij vrijgelaten, maar tot op vandaag kan hij geen intimiteit verdragen. Dat maakt het leven moeilijk voor hem.”

 

Komt seksueel misbruik van mannen minder vaak voor, of rust er een groter taboe op waardoor de ware omvang ervan onderbelicht blijft?

“Er rust zeker een groter taboe op. Het valt inderdaad te betwijfelen of seksueel misbruik bij vrouwen zoveel vaker gebeurt; misschien praten we er alleen gemakkelijker over. De omvang van seksueel geweld is groot en wijdverspreid. Nieuwsberichten uit Tigray melden verkrachtingen van vrouwen door Ethiopische soldaten, soms voor de ogen van hun dode echtgenoten die hen probeerden te beschermen. Dan zijn er berichten uit Wit-Rusland waarin vrouwen getuigen over seksuele martelingen in detentiecentra en de verhalen over het lot van kwetsbare mensen en kinderen. Het gebeurt steeds opnieuw. Ik zou er mijn leven lang boeken over kunnen blijven schrijven.”

 

In uw boek duidt u verkrachting als oorlogswapen als een recente ontwikkeling. Zijn zulke misdaden niet van alle tijden? 

“Dat is waar. Als je teruggaat naar de Oudheid, naar de oude Grieken, de Perzen en Romeinen, vind je eindeloze verhalen over de ontvoering van vrouwen. Maar vaak ging het om mensen die misbruik maakten van de chaotische situatie, of om strijders die middels vrouwen werden beloond. De voorbije jaren zie ik een significante ontwikkeling. Steeds vaker krijgen mannen in oorlogssituaties het bevel vrouwen te verkrachten als onderdeel van de oorlogsstrategie. Als je je vijand wilt vernederen, een gebied wilt ontruimen of het territorium wilt overnemen, dan is het verkrachten van de vrouwen een zeer effectief en goedkoop wapen. Een strijder zei tegen me: ‘Het kost minder dan een kalasjnikov’. De motivatie verschilt per conflict. In Rwanda, Bosnië en bij de Rohingya speelden etnische motieven; in Latijns-Amerika ideologische en in Syrië religieuze. De IS-strijders kregen te horen dat de jezidivrouwen duivelaanbidders waren en dat het hun religieuze plicht was hen te overmeesteren.” 

“Het grootste probleem is het gebrek aan gerechtigheid. De spaarzame doorbraken van de voorbije jaren zijn meestal te danken aan vrouwen die jarenlang keer op keer hun verhaal moesten vertellen, en zo hun trauma herbeleefden. De internationale druk die nodig is voor verandering, lijkt uitgestorven. Vrouwen nemen maar mondjesmaat deel aan vredesonderhandelingen, terwijl juist zij nodig zijn om de kwestie aan te kaarten. Wat we nodig hebben, zijn meer vrouwelijke vredeshandhavers en rechters. Ook VN-landen kunnen hun verantwoordelijkheid nemen. Veel landen waar deze misdaden plaatsvinden, ontvangen humanitaire hulp. Ik zie niet in waarom we geen voorwaarden kunnen stellen door te zeggen: ‘We schorten de hulp op totdat je deze kwestie serieus gaat nemen en er iets aan doet’. Elk VN-land zou zich ervan bewust moeten worden dat oorlogsverkrachting een misdaad is die nog altijd op grote schaal plaatsvindt. Of zelfs een epidemie.”

Verder lezen? Vraag een gratis proefnummer aan of neem een abonnement.

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​