Tertio 1126 - “Overheid kan ook neutraal zijn door erkenning levensbeschouwelijk verschil”

“Overheid kan ook neutraal zijn door erkenning levensbeschouwelijk verschil”

Herman Lauwers (1953) is agnost, maar dat weerhield hem er niet van een vurig pleidooi tegen de lekenstaat te houden. “De aanleiding was ergernis”, verklaart Lauwers vanachter zijn bureau in Brasschaat. “Als het gaat over de positie van religie, met name de islam, wordt er in politieke debatten te pas en te onpas naar de Verlichting verwezen.” Zijn boek God en Allah in het land der atheïsten plaatst de Verlichting in een modern daglicht. 

Populair in het land der atheïsten is de gedachte dat religie en de Verlichting elkaars tegengestelden zijn; onverenigbaar als water en vuur. Klopt die tegenstelling wel? “We kunnen niet zomaar rechtstreeks standpunten of posities innemen vanuit de Verlichting, er zit nog een hele ontwikkeling tussen”, nuanceert Herman Lauwers. “De Verlichting is maar een periode van amper een eeuw en de wereld is nadien geëvolueerd. Het begrip atheïsme bijvoorbeeld, werd nauwelijks gebruikt in de filosofie van de 18de eeuw. De meeste Verlichtingsdenkers waren deïsten. Ze waren niet tegen religie, maar kenden haar verschillende rollen of mogelijkheden toe. Ook religieus pluralisme heeft vandaag een andere betekenis. Tijdens de Verlichting ging dat bijna uitsluitend over de positie van de katholieke en protestantse kerk in verhouding tot de seculiere macht.”

 

De “duistere Middeleeuwen” worden vaak afgezet tegen de Verlichting. Behoeft die tegenstelling ook nuance?

“Ja, aan de Verlichting gaat een meer vloeiende lijn vooraf. In de late Middeleeuwen hadden we Thomas van Aquino, de opkomst van het christelijk humanisme en vond er in sommige abdijen en kloosterordes al een verzet plaats tegen de macht en rijkdom van het Vaticaan. Prachtig vind ik Wentelsteen, de historische roman van Joris Tulkens over 1517-’18. Het beschrijft de spanningen tussen Erasmus en de theologische faculteit van Leuven, en hoe de oprichting van het Drietalencollege werd tegengewerkt, omdat het een andere dan de officiële kerkelijke lezing van de evangeliën mogelijk zou maken. Een boeiende periode.”

 

Nog een populaire opvatting: de laïcité is het sluitstuk van de Verlichting. 

“Die kun je zowel theoretisch als praktisch benaderen. Theoretisch gezien is laïcité de verheffing van het atheïsme tot een staatsfilosofie die boven de religieuze opvattingen staat, die religies terugdringt tot achter de voordeur en geen enkele publieke erkenning of ondersteuning toelaat. Dat zien we vooral in Frankrijk. Maar ook daar kwam een beweging op gang die een wat soepelere omgang met religie beoogt. Met de aanslagen in Parijs keerde evenwel de roep terug om een strikte interpretatie van de laïcité; een geluid dat ook Franstalig België bereikte. Politieke partijen MR en Défi zetten daar sterk op in. Kijk maar naar het hoofddoekendebat of naar de verhitte discussie over een aparte zwembadtijd voor vrouwen in Brussel. Maar een overheid kan ook neutraal zijn door de erkenning van levensbeschouwelijk verschil. Dat is het feitelijke pluralisme in Duitsland en de Lage Landen, bijvoorbeeld. Het atheïsme is dan een levensbeschouwing zoals de andere. Niet beter of slechter.”

Verder lezen? Vraag een gratis proefnummer aan of neem een abonnement.

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​