Tertio 1137 - God is niet dood in de filosofie

God is niet dood in de filosofie

De filosofie stond lange tijd geboekstaafd als dienstmaagd van de theologie. In de moderniteit verandert die verhouding veeleer naar een van rechter en beklaagde, bemerkt Vlaamse filosoof Erik Meganck. Ondertussen is er volgens hem weer sprake van een toenadering. Terwijl hoogleraar Tim Mawson het bestaan van God liefst rationeel bewijst, argumenteert Britse filosoof Fiona Ellis vanuit een universeel verlangen naar Hem. Een ding is zeker: God is niet dood in de filosofie.

Fiona Ellis heeft net een 3-jarig onderzoeksproject van de Templeton Religion Trust afgerond over de menselijke natuur en het verlangen naar God. Ze ontleedde daarvoor verlangen in zijn vele verschillende gedaantes. Er zijn simpele verlangens zoals die naar eten of seks die zich uiten als gebrek dat kan worden opgevuld. Verscheidene filosofen en theologen verwijzen ook naar een complexer verlangen, dat zich net toont in overvloed. “Dat verlangen is gericht op iets onbestendigs en onbeschrijfbaars. Het houdt ons ’s nachts wakker en je kunt er niet simpelweg je vinger opleggen. Dat verlangen is voor veel filosofen net cruciaal in wat het betekent mens te zijn.” De Britse stelde zich de vraag hoe we daarover moeten denken en of het een verlangen zou kunnen zijn naar iets dat ons overstijgt, het Goddelijke.

Eros en agapè

Het verschil tussen hogere en lagere verlangens wordt in het christelijke denken benoemd als eros en agape. Eros wordt omschreven als een verlangen dat gericht is op het ik en het krijgen van liefde, terwijl agape de belangeloze en zelfopofferende liefde is die je aan een ander geeft. Ellis ziet de twee evenwel niet als radicaal tegenovergesteld. “Ik wil eros terug in beeld brengen. Eros en agape zijn verbonden”, stelt de filosoof. “Het is verkeerd te veronderstellen dat er niets goed is aan mensen omdat ze verlangen. In mijn alternatief is Gods liefde zowel eros als agape. We zijn een combinatie van die twee krachten.”

Godsbewijzen

Tim Mawson redeneert met een haast wiskundige precisie, zelfs over thema’s die ons denken overstijgen, zoals het bestaan van God. “Godsbewijzen zijn historisch gezien een van de meest vruchtbare onderwerpen geweest in de filosofie. Tot de 20ste eeuw plaatsten de meeste metafysische systemen God in het centrum van hun denken”, verklaart Mawson. Vandaag blijft dat nog altijd een populair domein voor filosofen, zowel om Gods bestaan als de onmogelijkheid daarvan aan te tonen.

Twaalf filosofen

Filosoof Erik Meganck voert in zijn boek Religieus Atheïsme twaalf moderne filosofen op. Hoewel zij hun pijlen richten op traditionele religie, blijft de vraag hoe atheïstisch zij werkelijk zijn. Ze hebben alvast weinig te maken met het “platte atheïsme” dat meent dat God niet bestaat. “Als God maar blijft terugkeren, dan moeten we dat ernstig nemen.” Voor die opdracht stelt Meganck zich. Tegenover het platte atheïsme plaatst hij een pleidooi voor nuance. “Het getuigt van gehaktbaldenken om te roepen: ‘God bestaat niet, punt’.”

In de spotlight: 

“Mensheid heeft het recht te weten hoe je als rabbijn over actuele thema’s denkt”

Niets tijdens zijn jeugd wees erop op dat Lody Van de Kamp rabbijn zou worden. Zijn vader was textielarbeider en runde als bijverdienste een klein poeliersbedrijf. Toen vader Van de Kamp er niet in slaagde een rituele slachter te vinden, zei Lody: “Papa, ik word wel sjocheet”. Het werd het begin van een studie tot rabbijn. Dit jaar viert Van de Kamp (1948) zijn 40-jarige jubileum als boegbeeld van joods Nederland. “Na alle discussies over ritueel slachten, onderwijs en de verhouding van kerk en staat kijk ik terug op een boeiend bestaan. Wat mij betreft mag er nog 40 jaar bijkomen.”
» Lees verder

Meer dan sportfilosofie

Filosoof en langeafstandsloper Hanna Vandenbussche zegt niet te filosoferen tijdens wedstrijden. Toch vormen haar sportieve ervaringen een intellectuele voedingsbodem voor reflectie achteraf. Ze schreef het boek Het lot van Atalanta dat ons meeneemt naar een denkbeeldige wedstrijddag en ons inleidt in haar filosofische denkwereld.
» Lees verder

God is niet dood in de filosofie

De filosofie stond lange tijd geboekstaafd als dienstmaagd van de theologie. In de moderniteit verandert die verhouding veeleer naar een van rechter en beklaagde, bemerkt Vlaamse filosoof Erik Meganck. Ondertussen is er volgens hem weer sprake van een toenadering. Terwijl hoogleraar Tim Mawson het bestaan van God liefst rationeel bewijst, argumenteert Britse filosoof Fiona Ellis vanuit een universeel verlangen naar Hem. Een ding is zeker: God is niet dood in de filosofie.
» Lees verder

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​