Tertio 481 - Aartsbisdom laat Italiaanse muziekcollectie afstoffen

Herontdekte barokmuziek opgevoerd in Sint-Romboutskathedraal

Aartsbisdom laat Italiaanse muziekcollectie afstoffen

Het aartsbisdom Mechelen heeft zichzelf voor zijn 450ste verjaardag iets moois cadeau gedaan. Het heeft een onaangeroerde collectie van 140 handschriften met muziek van Italiaanse barokmeesters geïnventariseerd. Het resultaat kan beluisterd worden op twee concerten in de Mechelse Sint-Romboutskathedraal.

Mirek Cerny | Het waren archivaris van het aartsbisdom Gerrit Vanden Bosch, dirigent Erik Van Nevel en het Festival van Vlaanderen Mechelen die de schouders onder het project zetten. Onder leiding van Van Nevel zal het vocaal en instrumentaal ensemble Currende tijdens de twee concerten een kleine keuze uit de collectie vertolken.

Daarnaast zullen sommige missen en motetten uit de eerste twee decennia van de achttiende eeuw in een vandaag bruikbare notatie omgezet en uitgegeven worden en zal bij het label Et’cetera een cd verschijnen. De handschriften vormen een unieke verzameling van een van de notabelen van de stad, Cornelius Maria Van den Branden, heer van Reeth , die in 1761 overleed. Dankzij een projectsubsidie van de Vlaamse Gemeenschap werd de collectie in 2007 beschreven in het Répertoire International des Sources Musicales. Uit de databank blijkt dat 90 procent van de werken nergens anders is te vinden. Aan Van Nevel, specialist van oude muziek, werd gevraagd het onderzoek op zich te nemen. Via het Nationaal Instituut voor Onderzoek in de Kunsten kon hij de collectie één jaar lang bestuderen. Van Nevel is niet eerste de beste. Tot de eeuwwisseling was hij zeventien jaar kapelmeester van de Brusselse kathedraal. Met Currende heeft hij een dertigtal cd’s met muziek van barokke en renaissancecomponisten opgenomen. Onlangs nog werd zijn succesrijke reeks van tien cd’s met Vlaamse polyfonisten bij muzieklabel Et’cetera heruitgegeven.

“De overgrote meerderheid van die manuscripten is van anonieme componisten”, zegt Van Nevel. “Enkele werken zijn van toonaangevende Italiaanse componisten zoals Francesco Mancini, Antonio Lotti, Francesco Gasparini, Nicola Antonio Porpora en Francesco Durante. Ook de anonieme werken zijn duidelijk van Italiaanse oorsprong. Wat in de instrumentale begeleiding opvalt, is dat er heel weinig blazers werden gebruikt.” Dat kan erop wijzen dat er in die tijd minder bekwame blazers in Mechelen rondliepen. Veel werken daarentegen zijn voor solosopraan en continuo en er zijn bijna geen voor mannenstemmen.

“Een van onze onderzoekstaken was na te gaan of die werken ook in de kathedraal werden uitgevoerd. Zeker is dat de collectie door de heer Van den Brande in Italië werd aangekocht en in 1739 aan de kathedraal geschonken. We hebben de bezettingen vergeleken met de bezettingen en het instrumentarium die in de eerst helft van de achttiende eeuw in de kathedraal aanwezig waren.” Even interessant was het na te gaan waar in de kathedraal precies werd gemusiceerd. Wij denken dan meteen aan de concertformule in de geijkte opstelling, maar we mogen niet vergeten dat die werken vooral voor liturgische diensten waren bedoeld. “Juist, voor de voorbereiding van de cd-opname hebben we vooral in de kathedraal gerepeteerd en we hebben vier verschillende sites uitgeprobeerd. Trouwens, in die tijd waren er in de kathedraal naast het grote orgel ook nog twee verplaatsbare orgels.” Van Nevel wou een representatief staal afleveren voor de uitgave van de partituren en de samenstelling van de cd maken. Hij maakte eerst een selectie, want er zaten ook partituren tussen die door vocht aangetast waren of waar enkele bladzijden met partijen ontbraken. Daarom heeft hij alles gefotografeerd wat naar zijn oordeel interessant leek en uit die longlist selecteerde hij werken voor de cd en voor de concerten in de kathedraal. “Omdat er zoveel werken voor sopraansolo en een klein orkest waren, koos ik twee uiteenlopende motetten voor die bezetting, verder een vierstemmig motet en uiteraard een mis. Op de mis na zijn al die werken anoniem. De mis, eigenlijk een missa brevis met een Kyrie en Gloria, is van Francesco Mancini.”

De laatste jaren werd in het buitenland en ook bij ons – vooral dan door Sigiswald Kuijken – de discussie aangewakkerd of voor de koorpartijen solistische stemmen zijn gebruikt. Wat denkt Van Nevel daarover? “Zekerheid hebben we nooit, de partituur geeft zelden een aanduiding omtrent hoeveel zangers per partij moeten worden ingezet. Wat je wel voelt is dat er een contrast is tussen solo en ripieno, tussen concerterende en meer tutti uitvoering. Aan de hand van de lijsten met namen van de zangers die werden geëngageerd, kunnen we wel afleiden dat er meestal meerdere zangers per stem opgenomen werden. Mijn perceptie is, en dat is niet alleen naar aanleiding van de uitvoeringen in Mechelen, dat er toch een drang was om zoveel mogelijk een contrast te verkrijgen tussen solo en ripieno.” Wat zal er met de collectie verder gebeuren? “We willen in elk geval meer partituren uitgeven dan de vier uitgevoerde werken op de cd. Dat zal niet allemaal ineens kunnen, maar veeleer mondjesmaat. Op dit ogenblik hebben we een tiental stukken klaar. Er zijn ook vage geruchten of dromen om een tweede cd te besteden aan deze mooie muziek.”

Concerten door Currende o.l.v. Erik Van Nevel in de kathedraal van Mechelen op 5 mei om 18.30 en 20.30 uur. www.festival.be/mechelen

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​