Tertio 523 - Rot of rijp

Standpunt:

Rot of rijp

Peter Vande Vyvere | Voor mij bestaat de essentie niet uit waar men vandaan komt, maar waar men naartoe gaat.” Dat zinnetje uit het intussen beruchte opiniestuk van Guy Verhofstadt (Open VLD) in Le Monde, illustreert de blinde vlek van de immer bevlogen ex-premier: hij ziet maar de helft van de werkelijkheid. De feiten zijn bekend: de Belgische oud-premier en huidige voorzitter van de liberale fractie in het Europees parlement publiceerde vorige week in de kwaliteitskrant Le Monde een striemende opiniebijdrage bij het debat over de Franse nationale identiteit. Onder de kop Er is iets aan het rotten in Frankrijk hekelde hij “de aarzelende manier waarop het debat werd gevoerd, de opportunistische wijze waarop het werd aangewend en de wazige uitkomst”. Vooral “de fixatie op symbolen” – lees: de discussie over de islam – moest het ontgelden.

“Iedereen weet dat niet zozeer de islam het probleem is, wel de torenhoge werkeloosheid en het gebrek aan geschikte opleidingen voor jongeren”, brengt Verhofstadt in. Hij pleit voor “een open en solidair Frankrijk dat voor zichzelf een meervoudige en universele identiteit heeft gesmeed” en verwijst naar zijn politiek manifest Pleidooi voor een open samenleving. In zekere zin is Verhofstadts scepticisme gewettigd. Enig politiek opportunisme was niet uit de lucht: met het nationaliteitsdebat wilde de Franse regering in de aanloop naar de regionale verkiezingen van maart extreemrechts neutraliseren. En het klopt dat migratie en de compatibiliteit van de islam met de republikeinse waarden het discours monopoliseerden.

Maar Verhofstadt vergist zich als hij die kwesties – afkomst, cultureel erfgoed en religie – bagatelliseert. Dat past natuurlijk in zijn vrijzinnige, individualistische en laïcistische mens- en maatschappijvisie waarvan hij een eigen variant in ons land introduceerde tijdens de acht jaar van zijn premierschap. Dat model ziet er zo uit: het individu participeert rechtstreeks aan de politieke besluitvorming, inbedding in een culturele of religieuze gemeenschap is puur privé, maar op het publieke forum futiel en irrelevant. Religie is een kwestie van persoonlijke smaak, hoogstens relevant voor het privéwelbevinden en de huiselijke sfeer, maar niet van tel voor de ordening van de samenleving, voor de waarden en normen die daar gelden, noch voor de wetgeving die de gemeenschap in goede banen leidt.

Daar schuilt de cruciale fout van Verhofstadt en co: dat cultureel-religieuze patrimonium speelt wel degelijk een maatschappelijke rol. Zelfs in Frankrijk weten ze dat. In zijn beroemde rede aan de Sorbonne in 1882 stelde Ernest Renan dat het natiegevoel berust op de wil om samen te leven en samen grote dingen te realiseren, maar ook… op een gemeenschappelijke herinnering. Op een gedeeld besef van ‘waar we vandaan komen’. Als dat gemeenschappelijke patrimonium ontbreekt, is er minstens een probleem en dient er gedebatteerd, dienen verhalen verteld en gedeeld. En daarmee hebben de Fransen in hun identiteitsdebat een begin gemaakt. Die démarche is in het door de globalisering getekende Europa van vandaag helemaal niet ‘rot’. Ze is, hoe schoorvoetend ook, veeleer profetisch.
 
Uw reacties zijn welkom op peter.vandevyvere@tertio.be.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​