Tertio 556 - Deelname aan erg rechts kabinet splijt CDA

Vizier:

Deelname aan erg rechts kabinet splijt CDA

Tenzij er gisteren (dinsdag) dissident stemgedrag was in de fracties, is Nederland vertrokken voor een regering Rutte-1. Wat hebben de christendemocraten van het CDA te zoeken in dat erg rechtse kabinet?

Jan De Volder | Bij het ter perse gaan was de stemming in de Tweede Kamer van dinsdag niet bekend, maar het zag ernaar uit dat Nederland voor een onuitgegeven formule kiest: een minderheidsregering van Mark Rutte, van liberalen (VVD) en christen-democraten (CDA), die voor een deel van het programma gedoogsteun van de PVV van Geert Wilders krijgt. Dat is de uitkomst van een moeilijke formatie na de jojo-parlementsverkiezingen van 9 juni, die opnieuw leidde tot een politieke aardverschuiving. Met deze rechtse regering zet de  maatschappelijke omslag zich voort, die in Nederland plaatsvond sinds wijlen Pim Fortuyn op zijn eentje het betweterige paars van de kabinetten-Kok sloopte. De omvang van die revolutie lijkt, getuige de onbegrijpende commentaren, pas mondjesmaat tot het buitenland door te dringen. Van progressief ‘gidsland’ waar het gekste denkbaar was en verbieden verboden was, naar een behoudsgezinde en op de eigen identiteit gerichte samenleving, waar anti-islamsentimenten vrij spel krijgen. Toch is er een constante: als de slinger in Nederland de andere kant opgaat, slaat hij meteen erg ver door.

Dat heeft het voordeel van de duidelijkheid – een kwaliteit die benoorden de Moerdijk erg wordt gewaardeerd – maar bevordert ook het simplisme. Dat doet niet altijd recht aan de complexe werkelijkheid. Al gaf de kiezer de jongste jaren ook andere signalen – met successen voor de Socialistische Partij (SP), D66 en Groen-Links –, toch is de huidige coalitie een vertaling van de roep naar een ‘rechtser’ beleid – strenger en minder genereus.

Wilders weegt
De gedogende eenmanspartij van Wilders weegt stevig op het regeerprogramma. De als ‘erover’ aangevoelde ‘kopvoddentaks’ komt er weliswaar niet, maar het migrantenbeleid wordt merkelijk strenger, de bijdragen voor de Europese Unie en ontwikkelingssamenwerking worden teruggeschroefd, het aantal kerncentrales wordt uitgebreid, en de ziekenzorg meer geprivatiseerd. Het aantal verkozenen en ministers wordt afgeslankt, de ‘bijstand’ wordt verminderd, maar aan alles wat ‘volksverzekering’ is, zoals de pensioenen, wordt niet geraakt Naast die sociale accenten – tenminste voor wie ervoor gewerkt heeft – is er ook plaats voor wat liberale dada’s: voortaan mag je 130 op de autoweg rijden en roken in kleine cafés. Vooral gaat deze regering fors bezuinigen. ‘Knetterrechts’ is dat niet, maar met zijn populistische anti-islamdiscours bespeelt Wilders wel een gevaarlijke snaar. En die wordt, anders dan in België, salonfähig. Want de vraag met deze constructie is toch wie wie gedoogt.

Christelijk inwisselen voor conservatief
Die vraag splijt het CDA. Na het historische verlies van 9 juni – van de 41 zetels bleven er nog 21 over – leek een oppositiekuur voor de hand te liggen, maar het draaide anders uit. De persoonlijke agenda’s van een generatie die dacht anders geen minister meer te worden én  het feit dat veel CDA’ers de ‘C’ van christelijk inwisselden voor die van conservatief, is daar wellicht schatplichtig aan. Een en ander leidt tot grote verscheurdheid, zoals bleek uit het congres zaterdag in Arnhem, waar bijna een derde zich uitsprak tegen het akkoord. Dat is geen conflict tussen de ‘rekkelijke’ katholieken en de ‘principiële’ protestanten. Katholieken als Ernst Hirsch Ballin, aftredend minister van Justitie, en tweede kamerlid Hein Pieper zijn scherpe critici van het akkoord, terwijl volgens peilingen het protestantse electoraat sterk wordt aangetrokken door het PVV-gedachtegoed. Sommigen voorspellen nu al dat het CDA – een samengaan van katholieke en protestantse partijen – uiteenspat, terwijl anderen denken dat de partij wordt leeggezogen door de andere partijen. Het einde van de christendemocratie in een geseculariseerde samenleving is al vaker voorspeld, maar duidelijk is dat een klassieke centrumpartij als het CDA weinig te winnen heeft met de polarisatie die het polderland verscheurt.

Uw reacties zijn welkom op jan.devolder@tertio.be.

Berichten

Verschillende visies misbruikaanpak
De misbruikcrisis blijft de gemoederen beroeren. De ‘werkgroep mensenrechten in de kerk’ hield zaterdag een ‘herkenningsdag’ met een tachtig slachtoffers. In die stuurgroep rond Rik Devillé blijven de argwaan en de bitterheid tegenover de kerk groot, ondanks de belangstelling van de Antwerpse bisschop, Johan Bonny, die de bijeenkomst bijwoonde. Mensenrechten in de kerk roept op om misbruikdossiers – oud en nieuw – in te dienen bij de Brusselse onderzoeksrechter Wim De Troy. De groep rond Jan Hertogen huldigt een andere visie: hij ijvert voor een slagkrachtige opvolger van de commissie-Adriaenssens en wil daar met enkele slachtoffers mee de schouders onderzetten. Of de brede ‘overleversbeweging’ waar die groep van droomt realistisch en zinvol is, is evenwel de vraag: de geschiedenissen en verwachtingen van slachtoffers zijn uiterst divers. Intussen werkt de bisschoppenconferentie voort aan het nieuwe ‘centrum voor erkenning, heling en verzoening’. De bisschoppen beloofden op 13 september elke maand een briefing over de vordering van de werkzaamheden te geven. Wellicht weten we daarover volgende week meer. (PVV)

Tom Lanoye eert met Van Wilderode de priester-leraars
Emmanuel Van Lierde | In de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) in Gent werd afgelopen woensdag de kritische heruitgave van het spraakmakende debuut van Anton van Wilderode (1918-1998) voorgesteld. De poëziebundel De moerbeitoppen ruischten verscheen voor het eerst in 1943. Die titel refereert aan een versregel van Nicolaas Beets. De dichterlijke reputatie van die Nederlandse dominee was niet bijzonder groot, maar hij schreef met ‘De moerbeitoppen ruischten’ volmaakte verzen. De Vlaamse priester nam een dubbel risico met die titel: te worden geassocieerd met die moraliserende dominee en de hoge norm van het perfecte gedicht niet te kunnen evenaren. Zijn fel bejubelde debuut doorstond met glans de vuurproef. Zijn reputatie was gevestigd en wie die poëzie nu leest, komt nog altijd voor een verrassing te staan.

Uit het verdomhoekje
Om de Vlaams-nationalistische priester uit het verdomhoekje te halen, hebben de organisatoren van het tienjarige Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie van de KANTL het onderste uit de kan gehaald. Dat blijkt allereerst uit de wetenschappelijke uitgave zelf. Aan de hand van de tot nu toe onbekende agenda’s, kladschriften en correspondentie uit het privé-archief dat door de familie Coupé wordt bewaard, stelde Edward Vanhoutte een kroniek samen over Van Wilderodes leven van 1937 tot 1944. Dat geeft een scherper en genuanceerder beeld van wie de befaamde priester-dichter werkelijk was. De wordingsgeschiedenis van het debuut komt aan het licht en enkele bio- en bibliografische gegevens die tot nu toe algemeen werden aangenomen, worden gecorrigeerd. In interviews nam Cyriel Coupé, zoals Van Wilderode in werkelijkheid heette, het niet altijd zo nauw met de historische werkelijkheid, zo blijkt nu. Om de gekleurde waarheid bij te stellen, is het wetenschappelijke archief-onderzoek rond die priester-dichter nodig. De kritische heruitgave van zijn debuut vormt een eerste aanzet. Er ligt in dat privé-archief nog een goudmijn aan materiaal te wachten voor verder onderzoek.

Deze heruitgave bevat ook meer dan 100 ongepubliceerde gedichten en een facsimile van de unieke bundel Liederen voor December waarmee Van Wilderode deelnam aan de August Beernaertprijs 1941-’42 van de Academie. Tot slot zijn er begeleidende essays van Hugo Brems, Maarten De Pourcq en Carl De Strycker, en een voorwoord van de voorzitter van de Europese raad, Herman Van Rompuy. Ook de voorstelling zelf haalde Van Wilderode uit het verdomhoekje dankzij de erudiete sprekers Van Rompuy, Brems, Vanhoutte en Tom Lanoye. Die laatste zorgde voor de meest beklijvende ervaring van de avond. De wellicht bekendste oud-leerling van Van Wilderode zou voorlezen uit zijn Kartonnen dozen en uit het poëziedebuut van zijn oud-leraar aan het Sint-Jozef-Klein-Seminarie in Sint-Niklaas. Maar hij nam eerst de tijd om enkele, niet op papier voorbereide, gedachten te debiteren.

Lust voor het leven
Daarbij loofde hij niet alleen zijn priester-leraar, maar sprak zijn “oprechte appreciatie uit voor alle priester-leraars die hun leerlingen de lust voor de literatuur, én de lust voor het leven zelf, bijbrachten”. Al zijn er individuen of instituten die boter op hun hoofd hebben, volgens Lanoye mogen we al die goede priester-opvoeders niet vergeten. De heksenjacht die nu gaande is, gaat hem te ver. “Van de opmerking van Jean-Marie Dedecker die Roger Vangheluwe met twee bakstenen wenst te castreren, keert mijn maag om”. Was het een pleidooi pro domo of pro Deo? Zijn eerbewijs aan de priester-leraars werd alvast in de literaire salons van de KANTL bijzonder gesmaakt door vriend en vijand van de kerk.

Anton van Wilderode, De moerbeitoppen ruischten, Documentaire varianteneditie door Edward Vanhoutte, KANTL, Gent, 768 blz., € 45. Bestellen kan via secretariaat@kantl.be.

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​