Tertio 558 - Katholieke kerk in China op keerpunt

Dossier: Kerk in China

Katholieke kerk in China op keerpunt

De katholieke kerk in China staat op een keerpunt. Voor scheutist en Chinakenner Jeroom Heyndrickx zijn de komende maanden beslissend voor een doorbraak in de dialoog tussen het Vaticaan en de communistische regering in Beijing. Een akkoord over de benoeming van bisschoppen zou een belangrijke stap zijn naar de opheffing van de verdeeldheid tussen de officiële en de ondergrondse kerkgemeenschappen. Want tot op vandaag worden christenen op bepaalde plaatsen in China nog zwaar vervolgd. Aansluitend belicht de Leuvense hoogleraar Carine Defoort de betekenis van de toekenning van de Nobelprijs voor de vrede aan de Chinese politieke gevangene Liu Xiaobo. En vorige week interviewde VRT-journalist Lucas De Vos Chiang Pin-kung, de ondervoorzitter van de Taiwanese regeringspartij Kwo Min-tang die op bezoek was in Brussel.Besprekingen tussen Vaticaan en regering in Beijing:‘Komende maanden beslissend voor doorbraak’Voor het eerst zijn China en het Vaticaan openlijk bereid tot een dialoog. “Dat is op zichzelf al historisch,” vindt scheutist en Chinakenner Jeroom Heyndrickx. “De komende maanden zijn beslissend voor een doorbraak. Een akkoord over de benoeming van de bisschoppen zou een ongeziene win-winsituatie opleveren.”Koenraad De Wolf | De situatie van de katholieken in China is complex door de verdeeldheid tussen de door het communistische regime gesteunde officiële kerkgemeenschap en de ondergrondse (zie kadertekst). De verhoudingen tussen het Vaticaan en de communistische regering in Beijing verlopen moeizaam. Enerzijds onderhoudt Rome diplomatieke betrekkingen met de ‘erfvijand’ Taiwan. Anderzijds worden op het Chinese vasteland de gelovigen van de ondergrondse kerkgemeenschap op sommige plaatsen nog altijd zwaar vervolgd. Maar achter de schermen zoeken beiden al jaren toenadering. Beijing wil een akkoord op voorwaarde dat het Vaticaan zich niet inlaat met de Chinese binnenlandse aangelegenheden en de diplomatieke banden met Taiwan verbreekt. En het Vaticaan vraagt de vrije geloofsbeleving met respect voor de eigen identiteit. De voorbije decennia werden gekenmerkt door ups en downs. De heiligverklaring door Johannes Paulus II van 120 martelaren – 87 Chinezen en 33 Europese missionarissen, onder wie de Limburgse zuster Amandina uit Schakkebroek bij Herk-de-Stad, die in China tussen 1648 en 1930 het slachtoffer werden van vervolgingen – doorkruiste het voornemen van de toenmalige Chinese president, Jiang Zemin, om de betrekkingen met het Vaticaan te normaliseren. De toorn van de Chinese leiders was groot omdat dit gebeurde op 1 oktober 2000, de verjaardag van de communistische machtsovername. Maar daarop trad opnieuw een dooi in. Joannes Paulus II bood zijn verontschuldigingen aan voor wat de kerk mogelijk verkeerd had gedaan in China in de 19de eeuw en paus Benedictus XVI bewandelde verder de weg van de verzoening.  In zijn pastorale brief van 30 juni 2007 riep hij op tot verzoening en de vorming van één Chinese katholieke kerk. “De paus bekritiseerde de Chinese bisschoppen niet”, analyseert scheutist en Chinakenner Jeroom Heyndrickx, “maar drukte zijn vertrouwen uit in de beslissingen die zij in eer en geweten nemen om het hoofd te bieden aan de vaak controversiële eisen van de burgerlijke overheid.” Vanuit het besef dat de verkondiging van het evangelie in China niet kan plaatsvinden zonder een dialoog met de overheid schreef de paus, verwijzend naar Matteus 22,21: “Geef aan Caesar wat Caesar toekomt en aan God wat God toekomt.”Vermijd de confrontatieVolgens Heyndrickx toont die brief aan dat de paus mee is geëvolueerd met zijn tijd. “Samengevat zegt hij: ik begrijp en vertrouw jullie, vermijd de confrontatie en tracht te dialogeren, maar wees vastberaden en houd vast aan wat voor ons heilig en onbespreekbaar is: de ene, heilige, katholieke en apostolische kerk.” De voorbije jaren zette de sfeer van ontspanning door. De Chinese kerk wijdde dit jaar acht bisschoppen die zowel door de paus werden benoemd als door de regering erkend. Dat was ongezien en wellicht vinden later dit jaar nog bisschopswijdingen plaats.Dat China en het Vaticaan openlijk bereid zijn tot een dialoog noemt Heyndrickx op zichzelf al historisch. Van cruciaal belang is het aangekondigde achtste congres van de katholieke afgevaardigden: het overkoepelende orgaan van de officiële katholieke kerkgemeenschap in China dat de voorzitter van de bisschoppenconferentie aanwijst. “Het Vaticaan is tegen dat congres gekant”, vervolgt de Chinakenner. “Het aanvaardt die organisatie niet en kan onmogelijk instemmen dat zij de nieuwe voorzitter van de Chinese bisschoppenconferentie aanwijst omdat dit haaks staat op het kerkelijk recht.” Nadat het congres onder druk van het Vaticaan al tweemaal werd uitgesteld, zou dat eind dit jaar dan toch plaatsvinden. Evenwichtige dialoogDe komende maanden zijn cruciaal. Een aantal kerkleiders – zowel van de officiële als van de niet-officiële kerkgemeenschappen – zet zich sterk in om de dialoog te doen slagen. Namen noemt Heyndrickx niet, wegens te delicaat. Voor hem zijn zij de ‘Matteo Ricci’s’ van deze tijd – verwijzend naar de Italiaanse jezuïet en missionaris Ricci (1552-1610) die in het spoor van de Vlaming Ferdinand Verbiest begrip had voor de Chinese cultuur en zich in China wist te integreren.“Ricci staat nog altijd model voor een evenwichtige dialoog binnen de Chinese context”, onderlijnt de scheutist. “Ook nu timmeren de onderhandelaars aan een gevaarlijke weg. Hoewel die pioniers zowel binnen als buiten China worden bedolven onder kritiek, moeten we hen aanmoedigen. Zij zijn de profeten van onze tijd.” Win-winsituatieAls de regering in Beijing en het Vaticaan erin slagen een akkoord te bereiken over de benoeming van de bisschoppen en in een volgende fase diplomatieke betrekkingen aanknopen, zou dat een triomf zijn: zowel voor president Hu Jintao als voor paus Benedictus XVI. Die verzoening levert dan ook een ongeziene win-winsituatie op. De katholieke kerk zou gemakkelijker toegang krijgen tot de 1,3 miljard Chinezen, terwijl de machthebbers in Beijing hun internationaal imago kunnen oppoetsen. Het meest gebaat zijn de Chinese katholieken zelf omdat een akkoord een punt zou zetten achter de nu al een halve eeuw durende strijd tussen de officiële en de ondergrondse kerkgemeenschappen. Ten slotte zou dat akkoord bepalend zijn voor de koers van de Chinese overheid inzake de godsdienstvrijheid en de mensenrechten. Want de godsdienst zit in de lift als antwoord op de spirituele leegte in de Chinese samenleving.Officiële en ondergrondse kerkVoor paus Benedictus XVI bestaat er maar één kerk in China. Toch weigeren de officiële kerkgemeenschap die met de regering meewerkt en de ondergrondse kerkgemeenschap samen te werken.De officiële kerkgemeenschap in China wordt geleid door de Katholieke Patriottische Vereniging. Die staat onder de controle van het departement Godsdiensten van de communistische partij en groepeert naar schatting vier miljoen gelovigen. De in 1957 opgerichte CKPV aanvaardt het gezag van de paus niet, hoewel de  gelovigen dat wel doen zonder daarvoor uit te komen. Pas eind de jaren 1980 ruimde in de CKPV de preconcilaire Tridentijnse ritus plaats voor de nieuwe ritus. Al een halve eeuw vormt de benoeming van nieuwe patriottische bisschoppen een heikel punt en vanaf de jaren 1980 werden velen met de geheime toestemming van Rome gewijd. Op dit ogenblik zijn nog maar vijf officiële bisschoppen niet door de paus benoemd.De officiële Chinese kerkgemeenschap bloeit. De voorbije kwarteeuw werden 3.397 priesters gewijd en legden 5.451 religieuzen hun geloften af. Het Chinese vasteland telt 5.967 kerken en kapellen. In de bisdommen Hebei, Xi’an, Shanghai en Shenyang vond de oprichting plaats van 35 caritatieve centra. De kerk neemt de zorg op zich van lepra- en aidspatiënten, bejaarden en gehandicapten en is zichtbaar aanwezig bij aardbevingen en overstromingen. Drie katholieke uitgeverijen verspreidden tot nu toe duizend titels van boeken en honderdduizenden Bijbels. Het bekendste van het dozijn katholieke tijdschriften is Xinde Bao – Geloof met een oplage van 60.000 exemplaren. De katholieken die niet willen samenwerken met het regime zijn actief in de ondergrondse kerkgemeenschap die wel het gezag van Rome erkent. Statistieken bestaan niet, maar de ondergrondse kerkgemeenschap is minstens even groot als de officiële. De naam ‘niet-officiële kerkgemeenschap’ dekt beter de lading omdat zij op veel plaatsen, zoals in de provincie Gansu, openlijk in eigen kerken celebreren. Ze worden door de overheid gedoogd, maar niet erkend en strikt gecontroleerd. Op andere plaatsen, zoals in Fuzhou, celebreren ze ondergronds in private huizen. Daar bestaat ook vandaag nog kerkvervolging.  “Wanneer je aan gelovigen die in de open, officiële kerken de mis bijwonen, vraagt tot welke gemeenschap zij behoren – de officiële of de ondergrondse – kijken ze verbaasd op en weigeren zich te identificeren met een van beide”, vertelt scheutist Jeroom Heyndrickx. “Wij behoren tot de katholieke kerk van China, luidt hun antwoord.” (KDW)  

Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​