Tertio 560 - ‘Kerk plaatst morele uitroeptekens bij Europese markteconomie’

Sterkhouder van de Duitse bisschoppen Reinhard Marx aan het woord:

‘Kerk plaatst morele uitroeptekens bij Europese markteconomie’

Reinhard Marx is een rijzende ster aan het firmament van de Duitse kerk. Niet toevallig prijkt zijn naam op het lijstje van nieuwe kardinalen. Die waardigheid ontvangt hij tijdens een consistorie op 20 november. Als specialist in de sociale leer van de kerk voerde de aartsbisschop van München volgens insiders mee de pen in de sociale encycliek Caritas in veritate. Tertio had een exclusief gesprek met die sterkhouder van de Duitse bisschoppen.Emmanuel Van Lierde | De bisschop van Trier promoveerde twee jaar geleden tot aartsbisschop van München en Freising. Joseph Ratzinger zetelde daar van 1977 tot 1982 en de benoeming voor die bisschopszetel volgde hij persoonlijk op. Dat de keuze op Reinhard Marx viel, betekent alvast dat de voormalige bisschop van Trier op een goed blaadje staat bij de paus. Dat blijkt ook uit het feit dat de 57-jarige nu al de kardinaalstitel ontvangt. Volgens insiders geeft de paus daarmee een duidelijke wenk wie in 2014 Robert Zollitsch dient op te volgen als voorzitter van de Duitse bisschoppenconferentie. Marx valt op, zoveel is duidelijk. Dat komt ook door zijn forse gestalte en zijn bulderlach. Tegelijk schermen zijn secretaris en woordvoerder hem wat af, waardoor de hartelijke aartsbisschop minder toegankelijk lijkt dan hem lief is. Toch laat hij ook zelf niet makkelijk in zijn kaarten kijken en houdt hij de antwoorden op de vragen liefst kort, maar wel krachtig.MissiegebiedIn deze crisistijd voor de kerk en de wereld gelooft de aartsbisschop van München rotsvast dat de boodschap van het christendom meer dan ooit moet opklinken. “De rol van de kerk is niet uitgespeeld”, vindt Marx. “Ze is geroepen om het evangelie te verkondigen, maar in het steeds meer plurale en seculariserende Europa ziet die opdracht er helemaal anders en nieuw uit. Dat stelt de kerk voor grote uitdagingen. Duitsland is een missiegebied, België en andere westerse landen zijn het – voor zover ik kan beoordelen – ook. In Oost-Duitsland zijn er veel mensen die nog nooit degelijk over Jezus Christus gehoord hebben. Dat houdt een grote verplichting in voor de kerk. Ze zou mensen duidelijk moeten kunnen maken dat ze als christen meer uit het leven kunnen halen. Het is een kwaliteitssprong christen te zijn.”Dat het christendom de levenskwaliteit verhoogt, betekent niet dat de kerk een producent van een moraal of een leverancier van sociale structuren is. Het enige wat de kerk tot de mensen moet zeggen, is volgens de aartsbisschop “Kijk naar Jezus! Volg hem na”. “Het evangelie is het middelpunt van onze belangstelling, samen met de gemeenschappelijke viering van de eucharistie. Het is zeer belangrijk dat wij een verzorgde liturgie vieren met sterke preken. Al mogen we ook onze opdracht in de wereld niet verwaarlozen”, benadrukt hij.Kleingelovigen in de stormDe kromming van zijn bisschopsstaf verbeeldt de storm op het meer. Een teken van de crisis waar kerk en wereld zich in bevinden, maar tegelijk een beeld waaruit de bisschop telkens weer moed put. “De kerk bevond zich in de loop van de geschiedenis altijd weer in woelige waters en stormachtige tijden. Daarom koos ik die scène uit het Matteusevangelie voor mijn herdersstaf, omdat ze me helpt telkens weer de kracht te vinden om door te gaan”, legt Marx uit.“In de storm loopt Jezus over het meer naar de leerlingen toe. Ze zijn vervuld van angst. Petrus herkent zijn Heer en Jezus geeft hem de moed uit de boot te stappen en over het water naar Hem toe te komen. Petrus doet dat, maar zijn klein geloof en de angst overvallen hem en hij schreit: ‘Heer, red mij, ik verga!’ Maar Jezus neemt zijn hand en zegt: ‘Jij, kleingelovige, waarom heb je getwijfeld?’ Dat verhaal bemoedigt me in mijn bisschopsambt. In alle stormen en in de verleiding tot kleingelovigheid, in mijn zwakheden en moedeloosheid, trekt de Heer ook mij met zijn krachtige armen uit het water. Telkens weer stapt Hij bij ons in de boot van de kerk, in het schip van Petrus dat door alle stormen van de tijd heen zeker de haven van het eeuwige leven zal bereiken.”Betrouwbaar kompasDe sociale leer van de kerk ziet Marx als een betrouwbaar kompas op de boottocht door het leven. “Net als het evangelie geeft die sociale leer ons eveneens moed voor ons engagement in de wereld. Als christenen zijn we geroepen om de wereld beter en rechtvaardiger te maken en ons politiek en sociaal te engageren.” Sommigen beweren dat Marx mee de hand had in de sociale encycliek van paus Benedictus XVI uit 2009. “Caritas in veritate staat in de grote traditie van sociale encyclieken en is een moreel uitroepteken. De paus pleit voor een verdere ontwikkeling van de markteconomie met een nieuwe invulling van de staat, de markt en de maatschappij. Dat is een van de hoofduitdagingen voor de 21ste eeuw en de paus geeft daartoe suggesties die het overwegen waard zijn. Hij stelt klaar en duidelijk dat de markt geen moraalvrije ruimte is. De relaties tussen mensen, ook op de markt, zijn niet te reduceren tot technische interacties. De markt heeft waarden en normen nodig”, zegt Marx.Christelijk fundamentOok Europa moet volgens hem meer zijn dan een economische gemeenschap. “De lidstaten moeten nu het Verdrag van Lissabon in werking is getreden steeds meer naar elkaar toegroeien zodat een innerlijke eenheid binnen de Europese Unie tot stand komt”, vindt de aartsbisschop die sinds 2009 vicepresident van de Commissie van de Europese bisschoppenconferenties (Comece) is.“Alleen als de door het christendom verkondigde, gemeenschappelijke waarden het fundament vormen, kan Europa een betekenisvolle rol spelen in de geglobaliseerde wereld. Zo zou Europa wereldwijd kunnen bijdragen tot het normeren van de financiële wereld of van de arbeidomstandigheden. Vanuit die gedeelde christelijke waarden kan Europa solidaire en sociale structuren en wetgevingen die de mens ten goede komen, promoten”, besluit hij. Das Kapital van MarxReinhard Marx (1953) was van 2002 tot 2008 bisschop van Trier. Trier is de geboortestad van Karl Marx. Beiden delen dan wel dezelfde familienaam, hun wereld- en mensbeeld liggen ver uit elkaar. Om dat duidelijk te maken, finaliseerde de bisschop net voor zijn vertrek uit Trier het veelbesproken boek Das Kapital (Pattloch, München, 2008, 320 blz.). Niet toevallig ook de titel van het hoofdwerk van de vader van het marxisme. Die strategische titelkeuze maakte van de aartsbisschop een bestsellerauteur. Met de financiële crisis sloeg zijn uiteenzetting van de sociale leer van de kerk aan als een zinvol toekomstperspectief om de samenleving op een nieuwe leest te schoeien, nu bleek dat zowel het marxisme als het kapitalisme niet deugt.Waar ligt het verschil tussen een marxistische en een christelijke kijk op economie en kapitaal? “Het antwoord op die vraag vult hele bibliotheken!”, reageert de aartsbisschop van München en Freising. Misschien lichten de ondertitels een tipje van de sluier. Bij Karl Marx gaat het over de kritiek op de politieke economie, bij Reinhard Marx over een pleidooi voor de mensen. “Karl Marx maakt een correcte analyse van de misstanden van het vroege kapitalisme, maar zijn conclusies over de klassenstrijd en de dictatuur van het proletariaat staan diametraal tegenover de christelijke kijk. Zo’n strijd tussen mensen is volgens christenen mensonwaardig. Het christendom verdedigt de waardigheid van elke mens en bevordert de ware humaniteit”, legt de aartsbisschop uit. (EVL)

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​