Tertio 569 - Zuid-Sudan kan doos van Pandora openen

Vizier:

Zuid-Sudan kan doos van Pandora openen

Het zuiden van Sudan kiest op 9 januari in een referendum wellicht voor onafhankelijkheid. Wat betekent dat voor de rest van Afrika?

Jan De Volder | Het nieuwe jaar ziet de geboorte van een nieuwe staat. Zowat alle waarnemers gaan ervan uit dat de bevolking van Zuid-Sudan zich zondag ondubbelzinnig uitspreekt voor onafhankelijkheid. Het referendum is deel van het vredesakkoord van 2005 dat een einde maakte aan 40 jaar burgeroorlog. Een dramatisch conflict, dat pas de jongste jaren echt een verhaal kreeg dankzij de succesrijke roman Wat is de Wat? van Dave Eggers.

Er is veel voor te zeggen dat het zuiden en het noorden van Sudan andere wegen opgaan. Het was een Britse beslissing in 1956 die de gebieden verenigde, wat Sudan tot het meest uitgestrekte land van Afrika maakte. De interne tegenstellingen tussen het Arabische en islamitische noorden en het Afrikaanse en christelijk-animistische zuiden bleken cultureel, religieus en etnisch evenwel onoverbrugbaar. Vooral omdat de hoofdstad Khartoem die door noorderlingen werd beheerst, er nooit in slaagde een eerlijke politiek te ontwikkelen ten opzichte van het zuiden. Onderdrukking, uitbuiting en oorlog waren het gevolg. De Zuid-Sudanezen krijgen nu voor het eerst de kans hun toekomst in eigen handen te nemen. Het weze hen gegund.

Toch zijn de uitdagingen gigantisch. Op korte termijn kan grootschalig geweld uitbreken. De Sudanese president Omar al-Bashir blaast de jongste weken warm en koud. Problematisch is dat veel essentiële punten van de nakende scheiding moeten worden ingevuld. Zo liggen de precieze grenzen en vooral de toekomst van de olierijke regio Abyei nog niet vast. Ook over de rechten van noorderlingen die in het zuiden wonen en zuiderlingen die in het noorden wonen, is nog veel onduidelijk. Gesteld dat de scheiding vreedzaam verloopt, valt nog af te wachten hoe de nieuwe landen evolueren. Zuid-Sudan kan ten prooi vallen aan interne conflicten en kan als staat mislukken van bij zijn geboorte, terwijl het noorden zich nog meer dreigt op te sluiten in een exclusief islamisme.

Dat is klein bier vergeleken met de mogelijke fall-out van deze onafhankelijkheid in de rest van Afrika. Want hoeveel Afrikaanse landen kennen niet een gelijkaardige problematiek als Sudan? Zo kent de politieke crisis in Ivoorkust – waar de twee zelfverklaarde presidenten Laurent Gbagbo en Alassane Ouattara kampen om de macht – eveneens een noord-zuidcomponent die is geënt op religieuze en etnische tegenstellingen. Ook in de enorme Democratische Republiek Congo blijft regionale secessie mogelijk. Zo groeit in het oosten de roep om afscheiding van Kinshasa en de presidentsverkiezingen van dit jaar zouden daarvoor een katalysator kunnen vormen, zeker als voormalig Assembléevoorzitter Vital Kamerhe veel stemmen zou halen in het oosten.

Sinds de dekolonisatie overwoog internationaal een grote consensus om niet te raken aan de koloniale grenzen teneinde de doos van Pandora niet te openen. Pogingen tot afscheiding van het ertsrijke Katanga van Congo (1960) of het olierijke Biafra van Nigeria (1967-1970) kregen uiteindelijk weinig steun. Zou dat vandaag nog zo zijn? Veel postkoloniale staten heten vandaag mislukt en de verleiding om de afscheiding van de meest winstgevende delen van de voormalig kolonies politiek te ondersteunen, kan veld winnen.

De geschiedenis gaat voort en grenzen zijn niet onveranderlijk, zeker wanneer volkeren en gemeenschappen zich emanciperen. Het is evenwel een paradox van onze globaliserende wereld dat op veel plaatsen de centrifugale krachten het winnen van de verenigende krachten, en dat werkt verbrokkeling in de hand. In Afrika kan zoiets de voorbode zijn van honderd jaar bloedvergieten. Als Europa en ook ons land nog nood hebben aan externe motieven om te blijven ijveren voor vreedzaam samenleven in verscheidenheid, hier is er één.

Uw reacties zijn welkom op jan.devolder@tertio.be.

Berichten

Christenen almaar meer in vizier Al-Qaeda 
Het jaar voor de christelijke minderheden is begonnen zoals het vorige is geëindigd. Met veel bloedvergieten van onschuldige gelovigen.

Jan De Volder | Op nieuwjaarsdag maakte een krachtige bom 21 doden en tientallen gewonden op het einde van een kerkdienst in de Egyptische havenstad Alexandrië. Het is de eerste keer dat de Koptische kerk – de grootste christelijke minderheid in de Arabische wereld – op die manier wordt getroffen. Met Kerstmis waren er al bloedige aanslagen tegen christelijke doelen in Nigeria en de Filippijnen. Geweld tegen christenen is al langer een groeiend fenomeen, vooral waar christenen een minderheid vormen onder de moslims. Maar de jongste evolutie is bijzonder verontrustend. De ingezette middelen – vermoedelijke zelfmoordterrorist in Alexandrië, serie gelijktijdige bommen in het Nigeriaanse Jos – zijn immers kenmerkend voor de hedendaagse jihadistische strijd. Zeg maar het waarmerk van ‘Al-Qaeda’. Op 31 oktober 2010 vermoordde een commando twee priesters en tientallen gelovigen in koelen bloede tijdens een gijzelingsactie in de Syrisch-katholieke kathedraal van Bagdad. Toen kondigde de Iraakse tak van Al-Qaeda een heuse oorlog aan tegen de christenen. Zo verleggen de jihadisten hun strijd van de symbolen van de westerse dominantie naar de weerloze, vaak inheemse, christenen. De getroffen Al-Qissidinkerk in Alexandrië stond op een Al-Qaedagelinkte Egyptische website met mogelijke doelen voor kerstaanslagen. Er stonden nog vijftig kerken in opgesomd.

Paus Benedictus XVI sprak zijn afschuw uit voor de aanslagen. Allang hekelt hij de groeiende intolerantie en ‘christianofobie’. Niet voor niets had hij van de verdediging van de godsdienstvrijheid het thema gemaakt van zijn boodschap voor 1 januari, de Wereldvrededag van de katholieke kerk. Op een vredesfakkeltocht in Luik op Nieuwjaar legde bisschop Aloys Jousten een vinger op een wonde. Hij  vroeg zich af of de moslims in Europa niet met luidere stem zouden kunnen ijveren voor godsdienstvrijheid voor andersgelovigen in islamitische landen, net zoals zij ongestoord hun geloof kunnen beleven in Europa. Vaak blijft het van moslimkant inderdaad pijnlijk stil. Hoe moeten de westerse christenen reageren? Kardinaal Jean-Louis Tauran, de Vaticaanse verantwoordelijke voor interreligieuze dialoog, raadt aan twee dingen te vermijden: “woede, die altijd een slechte raadgever is, en onverschilligheid.” Volgens hem blijft de dialoog de enige bewandelbare oplossing die het christendom niet perverteert. “Want het kwade kan overwonnen wonnen door het goede.”  

Nieuwe oude pedofiliezaken
Ook in het nieuwe jaar blijven oude pedofiliezaken in de katholieke kerk het nieuws beheersen. Een man in Kortrijk diende klacht in omdat hij vijftig jaar geleden misbruikt zou geweest zijn door de kloosterzusters van het Stella Marisweeshuis. Bij de zusters van het Geloof – die destijds het weeshuis beheerden – wordt met ongeloof gereageerd. ”De feiten die die man beschrijft, zijn naar onze mening niet denkbaar”, zegt zuster Liesbet Perneel. Het is de eerste maal dat gewag wordt gemaakt van seksueel misbruik door vrouwelijke religieuzen. Vorige week werd ook publiek dat de bekende kanunnik François Houtart begin jaren 1970 een neefje heeft misbruikt. Familieleden hadden dat aan de toenmalige Commissie-Adriaenssens gemeld. Een trieste knauw in de reputatie van de 85-jarige communistisch geïnspireerde geestelijke, die in andersglobalistische kringen groot aanzien genoot. Houtart was al in november uit het bestuur van het door hem opgerichte Centre Tricontinental in Louvain-la-Neuve gezet. Meteen is ook duidelijk waarom de internetcampagne om hem voor te dragen voor de Nobelprijs van de vrede abrupt werd afgebroken. (JDV)
 

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​