Tertio 573 - Het gelaat van het ware humanisme

Vizier:

Het gelaat van het ware humanisme

Humanisme, menswaardig levenseinde en euthanasie worden vaak in een adem genoemd. Maar dat hoeft niet per se zo te zijn, zo toont het debat in seculier Frankrijk aan.

Jan De Volder | Zouden dementerende ouderen niet beter een spuitje krijgen om uit hun lijden verlost te worden?” De grote meerderheid van een groep studenten Verpleegkunde blijkt het met die stelling eens te zijn. Of toch de Vlamingen onder hen, want de meeste allochtonen vinden de idee alleen al ongehoord. “Mijn dementerende grootmoeder woont bij ons thuis in, en ik heb niet de indruk dat ze lijdt of ongelukkig is”, klinkt nog een eenzame, moedige tegenstem. Maar die wordt snel van tafel geveegd want “weten jullie hoeveel de zorg voor een hulpbehoevende in zijn laatste levensjaar aan de maatschappij kost?”

Euthanasiedenken
Dit tafereel, dat zich onlangs afspeelde in een Vlaamse hogeschool, een katholieke nota bene, illustreert twee dingen: ten eerste hoe snel en radicaal het euthanasiedenken doorzet in de geesten, sinds het taboe op het doden van een zieke medemens werd losgelaten in 2002. Ten tweede dat de traditionele katholieke wereld, met haar brede netwerk aan scholen en instellingen, weliswaar menselijke zorg nastreeft en vaak ook biedt, maar niet echt een dam wil vormen tegen de euthanasiepraktijk. Nochtans zou ze daartoe wettelijk alle mogelijkheden hebben.

Het voorstel van de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging om  ‘euthanasieklinieken’ op te richten, valt voorlopig op een koude steen. Maar het is duidelijk dat het voortdurende gehamer van Wim Distelmans en de zijnen om het ‘recht op euthanasie’ – dat niet gewild is door de wetgever, maar wie maalt daar nog om? – uit te breiden naar minderjarigen, dementerenden en psychiatrische patiënten, vroeg of laat vrucht zal afwerpen, als er geen echte tegencultuur wordt ontwikkeld.

Gelovige tegencultuur
Je zou kunnen aannemen dat die tegencultuur vooral door gelovigen moet worden gevoed: christenen, moslims, joden, om me tot de monotheïsten te beperken, zullen – uitzonderingen niet te na gesproken – de huiver blijven voelen om het oergebod ‘Gij zult niet doden’ te overtreden. Maar in een cultuur die nog altijd voortdendert op het secularisatiespoor en waar de religies in de verdachte hoek zitten, is het misschien onvermijdelijk dat die tegenstem marginaal blijft.

Toch kan het ook anders. Dat bewijst het debat over het levenseinde in Frankrijk. Een voorstel om euthanasie uit de strafwet te halen, werd vorige week in de Senaat weggestemd. De Franse wetgever is van oordeel dat de wet-Léonetti van 2005 voldoende garanties biedt voor een kwaliteitsvol levenseinde. Die wet sluit therapeutische hardnekkigheid uit en zet in op palliatieve zorg en pijnbestrijding. “Laisser mourir oui, faire mourir non” is het basisprincipe waar ze bij blijven.

Vragen bij zelfbeschikking
Natuurlijk deden gelovigen een duit in het zakje. De stem van premier François Fillon, een praktiserend katholiek, was ongetwijfeld belangrijk. Maar daarnaast spraken ook tal van stemmen uit de seculiere wereld, zoals filosoof Luc Ferry, zich uit tegen euthanasie. Een belangrijke stem in het kapittel hadden alvast de medici. Zij wezen op de afstand die er vaak is tussen het oordeel van gezonde mensen over het levenseinde, en hun gedrag als het zover is. De pluralistische organisatie Association pour les droits de la vie verzamelde vlot 56.000 handtekeningen tegen euthanasie. Anders dan bij ons zijn ook de verenigingen van de palliatieve zorg overwegend tegen euthanasie gekant, wat hun filosofische overtuiging ook is.

Waarom zijn er bij ons zo weinig stemmen uit de humanistische wereld die vragen stellen bij de verabsolutering van het zelfbeschikkingsrecht? Zijn zij er zo zeker van dat ‘euthanasie als mensenrecht’ leidt tot een menselijker wereld? Het komt ons voor dat in ons land het kritiekloze enthousiasme voor euthanasie toch vaak wordt ingegeven door een afrekening met de katholieke erfenis. Maar bestaat het gevaar dan niet dat die drift zou leiden tot een uitkomst die in strijd is met het wezen van het humanisme? Het zou interessant zijn dat daarover ook binnen humanistische kringen in ons land kritischer stemmen opstaan.

Misschien worden de tijden daar stilaan weer rijp voor, nu Etienne Vermeersch, toch de paus van het zelfbeschikkingsrecht, alvast in het pedofiliedossier niet zo onfeilbaar is gebleken.

Uw reacties zijn welkom op jan.devolder@tertio.be

Berichten

Commissies Halsberghe en Adriaenssens waren een vergissing
“De kerkelijke Commissie voor de behandeling van klachten van seksueel misbruik in een pastorale relatie, onder leiding van Godelieve Halsberghe en nadien Peter Adriaenssens, waren een vergissing.” Dat stelde Gabriël Ringlet, priester in Waals-Brabant en lange tijd vice-rector van de UCL, vorige woensdag in de parlementaire commissie die zich over seksueel misbruik buigt. Volgens hem kan de kerk nooit optreden in de plaats van het gerecht en hebben deze commissies op zijn minst tot verwarring geleid. Ringlet stelde ook enkele sporen voor die de kerk een uitweg kunnen bieden uit de huidige impasse. Hij pleitte voor wetenschappelijk onderzoek over hoe de kerk in het verleden met dergelijke feiten omging en voor een financiële tegemoetkoming voor de slachtoffers. Vervolgens vindt hij dat de kerk collectief vergiffenis moet vragen. Ten slotte wil hij een fundamentele bevraging binnen de kerk over de band tussen seksualiteit en het ‘heilige gezag’ dat priesters uitoefenen. Eerder die week kwam ook broeder René Stockman, generale overste van de broeders van Liefde, aan het woord. Stockman stelde dat de broeders van Liefde de afgelopen jaren met vijftien gevallen van misbruik in hun congregatie waren geconfronteerd. Een daarvan kwam al in 1999 voor het gerecht, waarbij de beschuldigde broeder werd vrijgesproken. Andere gevallen werden gemeld door slachtoffers, door de commissie-Adriaenssens of door de parketten. Stockman ontkende dat hij druk op politiemensen had uitgeoefend bij een zaak in Roeselare. Hij was ook streng voor Rik Devillé, die hij beschuldigde een “omgekeerde doofpotoperatie” te voeren, omdat hij hem nooit namen van daders heeft gegeven, maar wel de broeders bleef beschuldigen. (KDW)

Volg op www.kerknet.be/parlcom de berichtgeving over de Kamercommissie.

Bisschop Bonny op sabbat naar synagoge
“Historisch”, zo noemde de Antwerpse opperrabbijn David Lieberman het bezoek van de Antwerpse bisschop aan de synagoge van de Van den Nestlei vorige zaterdag. Johan Bonny had vorig jaar al wel de hoofdsynagoge aan de Bouwmeesterstraat bezocht, maar nu was het de eerste keer dat de bisschop een sabbatsgebedsdienst bijwoonde. Liebermann zag daarin een “goed teken voor de samenleving in de stad omdat het niet alleen om een teken van tolerantie ging, maar van solidair meeleven en van vriendschap”, zoals dat in de Schriftpassage die tevoren was voorgelezen, werd gevraagd. Na de dienst werden de gasten rondgeleid in de synagoge met haar bibliotheek en uitgenodigd op de traditionele warme schotel ‘Kugel en Tcholent’. Daarbij was ook Laurent Trau, voorzitter van de joodse gemeente Shomre Hadas, aanwezig. Deze week worden de interreligieuze contacten al voortgezet. Onder meer bisschop Bonny en apostolisch nuntius Giacinto Berloco nemen dan deel aan een ‘trialoogontbijt’ met vertegenwoordigers van de monotheïstische godsdiensten in ons land. Het gaat om een initiatief van Sant’Egidio in het kader van de ’World Interfaith Harmony Week’, die op voorstel van de Verenigde Naties in de eerste week van februari plaatsvindt. (JDV)

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​