Tertio 579 - Modern met of zonder religie

Standpunt:

Modern met of zonder religie

Peter Vande Vyvere | Meer of minder religie in het publieke leven? Het is zeker een van de belangrijkste maatschappelijke vragen van het ogenblik. Vorige week deden zich in ons land twee verschillende hoofddoekrellen voor: een in het federale parlement, waar een parlementair medewerkster met hoofddoek de bron van ergernis was. En een in de winkelketen Hema, waar een Genkse medewerkster eerst wel, dan niet en ten slotte half ontslagen werd.

Het ging telkens over de islam en of we het willen of niet, die ligt bij ons gevoeliger dan andere religies. Om allerlei redenen, terechte en onterechte, wordt de islam – al is die heus geen monoliet – als minder compatibel met de moderne cultuur beschouwd. Maar we moeten de spanning tussen moderniteit en religie niet eenzijdig aan die godsdienst toeschrijven. De moderniteit leeft ook op gespannen voet met de joods-christelijke traditie. En de vraag luidt of dat niet mee de impasse van die moderne cultuur verklaart. Twee bijdragen in dit nummer wijzen in die richting. Het dossier over de vier laatste communistische regimes (blz. 7-9) illustreert dat een ideologisch opgelegde gelijkheid tot dictatoriale willekeur, onderdrukking van de individuele vrijheid en systematische wreedheid leidt. Dat de meeste van die staten uitblinken in controle en vervolging van christenen verbaast niet: het christendom beschouwt de menselijke persoon als de elementaire bouwsteen van de organisatie van de samenleving en dat bedreigt regimes die de collectiviteit verabsoluteren.

Maar ook de liberale variant van de moderniteit dreigt in een impasse te verzeilen als hij het transcendente perspectief verliest. De analyse van de Brusselse filosoof Dirk De Schutter (blz. 14-15) spreekt boekdelen. Een Europa dat zijn christelijke wortels vergeet of ontkent, verliest een arsenaal van wijsheid, humaniteit en schoonheid. De Schutter stelt vast dat zijn studenten aan de HU Brussel vrijwel unaniem aannemen dat de ecologische rampspoed onomkeerbaar is. “Het geloof het verschil te maken met hun handelingen, is weg”, zegt hij. De Bijbel reikt nochtans schitterende beelden en verhalen aan om dat geloof aan te wakkeren. Het christendom is een unieke krachtbron om het oude continent en de moderniteit weer levendig te maken.

In zijn jongste interviewboek met Peter Seewald laat paus Benedictus XVI zich verrassend dialooggericht over die relatie uit: “We moeten ons inspannen dat de twee – de kerk en het moderne denken – zich zoveel mogelijk verzoenen, zich met elkaar in harmonie verhouden. Het christelijke bestaan mag geen archaïsche sfeer worden die we als het ware in stand houden en waarin we naast de moderniteit leven. Het is veeleer iets levends, iets moderns dat werkdadig is en het geheel van onze moderniteit vormgeeft – ja, letterlijk ‘omarmt’.”  In deze dagen van natuurrampspoed in Japan beseffen we maar al te goed hoe relatief een hoofddoekrel is. Toch geldt eenzelfde dynamiek ook hier: dankzij de moderne communicatiemedia volgen we de noodtoestand als het ware live. En dankzij de moderne mobiliteit komt de noodhulp razendsnel op gang. Maar het risico van de vluchtigheid is niet denkbeeldig. Godsdiensten zijn cruciaal om in onze moderne wereld een diepgaande, permanente ‘globalisering van de solidariteit’ te realiseren.

Uw reacties zijn welkom op peter.vandevyvere@tertio.be

» Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​