Tertio 582 - Paus driemaal te boek

Dossier

Paus driemaal te boek

Kort na elkaar verschijnen twee Nederlandse vertalingen van recente ‘pausboeken’. Vandaag, 6 april, verschijnt het interviewboek waarin Benedictus XVI met journalist Peter Seewald terugblikt op de eerste vijf jaar van zijn pontificaat. Op 12 april ligt de Nederlandse vertaling van het tweede deel van het Jezusboek van de paus in de boekhandel. We belichten beide werken en signaleren ook een recent Engelstalig boek dat het denken van Joseph Ratzinger in kaart brengt.Moedige intellectueel, nederige werkerLicht van de Wereld, het nieuwe interviewboek van Peter Seewald met Benedictus XVI, geeft de lezer een zeldzaam inzicht in hoe de paus persoonlijk tegen de verwezenlijkingen en moeilijkheden van zijn pontificaat aankijkt. Een hernieuwde kennismaking met een kerkleider die een uitzonderlijke luciditeit aan een even opmerkelijke nederigheid en moed paart.Jan De Volder | “Ik had het gewoon ijskoud, en mijn hoofd is gevoelig. Toen zei ik, die camauro hebben we nu eenmaal, dan zetten we die ook maar op. Het was echt alleen maar een middel tegen de kou. Daarna heb ik het niet meer gedaan. Om geen onnodige interpretaties op te roepen.” Zo antwoordt paus Benedictus XVI op de wereldwijde aandacht voor het feit dat hij in december 2005 de camauro droeg, het traditionele pauselijke hoofddeksel dat geen paus sinds Johannes XXIII meer had gedragen. Het heette toen dat de aartsconservatieve Benedictus XVI de klok terugdraaide, weer aanknoopte met preconciliaire tradities enzovoort. Maar hij had het dus vooral koud.Down-to-earthDit eenvoudige antwoord karakteriseert het hoofd van de katholieke kerk, zoals hij eens te meer naar voren komt in dit boeklange interview: soms ontwapenend eerlijk en down-to-earth. Een opmerkelijk vrij man ook, die geen slaaf is van het oordeel van de wereld. Maar die lang niet zo wereldvreemd is als soms wordt beweerd en al vaker tot zijn schade heeft moeten ondervinden hoe snel een misverstand is geboren. Sommigen vermoeden ongetwijfeld achter dit interviewboek een mediastunt, een strategie van de pauselijke entourage om zijn gehavende imago weer op te krikken. Anderen vinden dan weer dat een paus zo niet hoeft te spreken. Dat hij zich beter in een verheven stilte kan hullen. Toch is Benedictus vooral zichzelf. Hij kende Peter Seewald van twee vorige interviewboeken en heeft vertrouwen in de Duitse journalist. Hij aanvaardde enkele interviewsessies van alles bij elkaar zes uur. Nadien veranderde hij amper nog iets aan de uitgeschreven tekst. Zo is Joseph Ratzinger. ‘Nederige werker in de wijngaard van de Heer’, traditioneel en toch ook modern. Uitgekiende mediastrategieën of zich verhullen in een gekunstelde verhevenheid zijn hem vreemd.Toen Licht van de Wereld vorig najaar in zijn oorspronkelijke Duitse uitgave bij Herder verscheen, focusten de internationale media vooral op de ‘condoomuitspraak’. Maakte de paus nu al of niet een opening voor het gebruik ervan in de strijd tegen aids, wanneer hij zelf het geval oppert van een “mannelijke prostitué”, in wiens geval condoomgebruik “een eerste stap kan betekenen naar meer moraliteit en het nemen van verantwoordelijkheid”? Voor geseculariseerde westerse geesten klinkt dit als een eerste, klein stapje, van een kerkleider die eindelijk ‘in de goede richting’ evolueert. Toch nuanceMaar in veel plaatsen in de wereld, en zeker ook in Afrika, vindt men dat een gevaarlijk pad: in die visie houdt het Magisterium zich beter aan een helder verbod en worden de subtiliteiten het best aan anderen overgelaten. Het toont hoe beperkt de manoeuvreerruimte van zelfs de machtigste religieuze leider is. Maar het tekent Benedictus, die toch een intellectueel en een Europeaan is, dat hij er ondanks alles voor kiest de nuance niet uit de weg te gaan. Dat doet hij ook over de controverses die zijn pontificaat tekenden. Over het geval van de holocaustontkennende bisschop Richard Williamson herhaalt hij nog eens dat er een ‘hoop onzin’ over is verteld, vooraleer nog eens helder uiteen te zetten wat excommunicatie en de opheffing precies inhouden en wat niet. Tegelijk geeft hij nogmaals toe dat de communicatie in de hele zaak rampzalig was.Tegen gangbare opiniesUiteindelijk is de paus ook de behoeder van een patrimonium en een traditie. Vriend en vijand moeten het deze paus nageven dat hij het katholieke standpunt als weinig anderen helder verwoordt. Zoals wanneer hij het heeft over de waarde van het celibaat voor priesters in het licht van het Rijk Gods, de waarde van seksualiteit voor gehuwden, of de vraag waarom de kerk niet ‘kan’ overgaan tot het wijden van vrouwen, maar evenzeer zijn er lezenswaardige bladzijden over de oecumene, de islam en het jodendom.Finaal geeft de bisschop van Rome in dit boek zelf blijk van wat hij als een van de noodzakelijkste eigenschappen van bisschoppen beschouwt: de moed om waar het geloof dat vereist tegen gangbare opinies in te gaan. Het is goed dat dit boek nu in het Nederlands verschijnt. Aan het eind zijn enkele nuttige documenten opgenomen die tonen wat de paus nu werkelijk heeft gezegd over seksueel misbruik in de Ierse kerk, over de islam in Regensburg of over aids tijdens de vlucht naar Afrika. Zijn criticasters zullen niet door alles worden overtuigd. Dat hoeft ook niet, deze paus gaat het debat niet uit de weg. Maar als opinies en commentaren minder op onwetendheid drijven, komen we hoe dan ook al een stap verder.Benedictus XVI, Licht van de Wereld. De Paus, de Kerk en de tekenen van de tijd. Een gesprek met Peter Seewald, Adveniat / Roularta, Mechelen / Roeselare, 256 blz., € 19,95. Bestellen kan via www.tertio.be 

Meer lezen (pdf, enkel voor abonnees)

Tertio in je mailbox

Geef hieronder je e‑mailadres in en blijf als eerste op de hoogte van Tertio inhoud.

Ja, ik geef mijn toestemming om mijn naam- en adresgegevens, telefoon en email, op te nemen in het bestand van het christelijke opinieweekblad Tertio, Louis Frarynlaan 75, 2050 Antwerpen. Ik heb het recht op toegang tot, verbetering of schrapping van die gegevens. Mijn gegevens worden niet aan derden doorgegeven. ​