“Steek je gsm in de lucht als je wilt doneren!” Uit de menigte jongeren gaat de ene telefoon na de andere omhoog. Bij Go Church is de collectezak passé. Geld geven aan God gebeurt hier feestelijk, met QR-codes en betaalinstructies op grote schermen. Doneren was nog nooit zo eenvoudig. Maar is het ook echt vrijwillig?

Niet helemaal, getuigde een anonieme moeder aan De Morgen. Haar achttienjarige zoon Milo bezocht op uitnodiging van een vriend een dienst van Go Church. Daarna zag ze hem razendsnel veranderen. Zijn agenda liep vol met diensten, Bijbelstudies en klusjes, terwijl zijn zakgeld verdween in de collecte. Over vrouwen deed hij plots harde uitspraken: zwijgen en poetsen. Deze moeder stond niet alleen in haar bezorgdheid. Afgelopen zomer sloeg een Antwerpse godsdienstlerares al alarm over leerlingen die onder druk werden gezet om zich volledig aan de gemeenschap te verbinden.

Demonische psychotherapie
Het undercoveronderzoek van De Morgen en VRT NWS Pano bracht de interne werking aan het licht. Journalist Paul Notelteirs infiltreerde wekenlang als ‘Milan De Vos’, een onzekere jongeman op zoek naar zingeving. Achter de uitbundige vieringen ontdekte hij een wereld waarin jongeren onder druk worden gezet om hun tijd en geld aan de kerk te besteden. Voor relaties moeten ze toestemming vragen. Homoseksualiteit en buitenechtelijke seks worden afgewezen. Leiders (‘shepherds’) dragen jongeren op het contact met niet-gelovige vrienden, partners en zelfs ouders te verbreken. De buitenwereld zou immers onder invloed staan van satan.

De getuigenissen van ex-leden liegen er niet om. Luna (23) vertelt dat haar lichaam het begaf onder de aanhoudende stress: “Ik kon op een bepaald moment nauwelijks nog stappen, ik had overal pijn.” Toen Laura (17) met mentale problemen kampte, zou haar pastor haar hebben opgebeld met de boodschap dat psychologische hulp ‘demonisch’ en werelds was en dat ze alleen via God en de kerk beter kon worden.

Wat opvalt: Notelteirs sluit niet af met een triomfantelijke ontmaskering, maar met bezorgdheid over de jongeren die hij achterlaat. De manipulatie, groepsdruk en strikte hiërarchie zijn reëel, maar dat geldt ook voor de oprechte zoektocht naar zin en de vriendschapsbanden die ontstaan. Dat maakt de werkelijkheid binnen Go Church complex en ambivalent. Het is een wereld die je niet zomaar achter je laat.

“Hoe voorkomen we dat jongeren in de greep raken van religieuze manipulatie?”

Nieuw is dit fenomeen niet. Het boek Ooit evangelisch. De achterdeur van evangelische gemeenten (2009) beschreef al hoe charismatische kerken een enorme aantrekkingskracht op jongeren kunnen uitoefenen. Veel nieuwgelovigen die enthousiast Jezus vonden, liepen vast op manipulatie, rigide leiderschap en groepsdruk. Ze verlieten de gemeente beschadigd, via diezelfde achterdeur. Sommigen haakten af, anderen vonden onderdak in traditionelere kerken. Voor de nuance: er bestaan ook gezonde evangelische gemeenschappen, waar geloof en persoonlijke vrijheid hand in hand gaan.

Wat gevestigde kerken kunnen leren
Het succes van Go Church onthult iets wat verder reikt dan het schandaal. Jongeren zouden niets meer met de kerk hebben, klinkt het vaak. Op zondag zie je hen niet in de kerk en de rituelen die voor oudere generaties betekenisvol waren, zeggen hun weinig meer. Maar klopt dat beeld wel helemaal? 

In een onzekere wereld zijn jongeren nog altijd op zoek naar houvast en zingeving. Go Church speelt daar handig op in: de beweging is actief op TikTok, trekt de straat op en biedt nieuwkomers meteen een warm welkom. Terwijl gevestigde kerken worstelen met vergrijzing en lege banken, zoekt Go Church jongeren actief op.

Dat betekent niet dat kerken die aanpak klakkeloos moeten overnemen. Een TikTok-account of een hippe voorganger is op zichzelf nog geen antwoord op de geloofsvragen van een nieuwe generatie, en al helemaal niet als twijfel en kritische vragen geen plek krijgen. Toch valt er wel degelijk iets te leren van de bereidheid om naar buiten te treden en van de aandacht voor persoonlijk contact. Wie jongeren wil bereiken, moet hen durven opzoeken en echt naar hen luisteren.

Jongeren zijn nog altijd op zoek naar God
Een geloofsreis die veelbelovend begint, kan in een ongezonde omgeving een duistere wending nemen. Ook gevestigde kerken gaan niet altijd vrijuit als het om machtsmisbruik en manipulatie gaat. Een cruciale vraag die we onszelf moeten stellen: helpt een kerk mensen om op eigen benen te staan, of maakt ze hen steeds afhankelijker? 

Een gezonde geloofsgemeenschap biedt ruimte voor twijfel en kritische vragen. Ze vraagt betrokkenheid, geen blinde gehoorzaamheid. Ze biedt verbondenheid zonder mensen van hun familie en vrienden te vervreemden, en helpt jongeren hun eigen geweten te vormen. Dat vraagt tijd, geduld en de bereidheid om vragen open te laten. Want geloven draait om meer dan zekerheid. Het is ook zoeken, twijfelen, worstelen en samen een weg proberen te vinden.

De getuigenissen over Go Church verdienen grondig onderzoek. Tegelijk moeten ze de bredere christelijke gemeenschap aan het denken zetten. Hoe voorkomen we dat jongeren in de greep raken van religieuze manipulatie? En misschien nog belangrijker: waar kunnen ze terecht met hun vragen over geloof, identiteit en de zin van het leven?

Jongeren zijn blijkbaar nog altijd op zoek naar God. De uitdaging is niet om die zoektocht voor hen in te vullen, maar om een plek te bieden waar ze in alle vrijheid hun eigen weg kunnen vinden.