Het Kaïnscomplex doet onze destructieve driften volgens Leopold Szondi plots uitbarsten in broedermoord, jaloezie, rivaliteit. © Rubens, Kaïn en Abel, Courtauld Institute, Wikimedia

Van de driftige tot de maakbare mens
Eeuwenlang kreeg het kwaad een theologische of filosofische verklaring. Met de opkomst van de psychologie volgde een nieuwe benadering. De zoektocht naar de krochten van de psyche leverde verschillende theorieën op, maar ook voor de psychologie blijft het extreme kwaad een moeilijk te vatten fenomeen.

Sigmund Freud (1859-1939) deelt de psyche op in drie domeinen. Het Es staat voor de primitieve driften, het Ich is het bewuste en het Überich wordt bepaald door de morele regels van een cultuur. Freud is niet bepaald een optimist: in het Es huizen onze meest primitieve, egoïstische en agressieve impulsen. Die houden geen rekening met goed of kwaad. Het is door cultuur dat de menselijke beschaving mogelijk wordt. Die cultuur veronderstelt ook een moraal. Wie die overtreedt, straft zichzelf met schuldgevoelens. Hoe nodig cultuur ook is, ze maakt ons volgens Freud ook ongelukkig, omdat ze ons libido onderdrukt en zo tot neurosen leidt. Bovendien kunnen de driften accumuleren en door een trigger ongeremd uitbarsten. De gruwel van de Eerste Wereldoorlog is daar volgens hem een voorbeeld van. Zodra de staat de oorlog verklaart, vallen de morele restricties van de beschaving weg. De staat legitimeert plots moord, diefstal en wreedheid. Hierdoor krijgt het Es de volledige vrijheid om ongestraft destructief te zijn. 

Boeiend artikel? Deel het dan met je vrienden via:

Verder lezen?

Log in op jouw Tertio account en lees meteen verder

Nog geen account? Neem een digitaal abonnement en lees meteen verder.
Of maak een Tertio proefaccount aan en lees 1 maand gratis online!

Lees ook...

Inloggen

Nog geen abonnee? Koop makkelijk en veilig jouw abonnement.
Enkel digitaal lezen? Neem een digitaal abonnement.

Sluiten

Lees 1 maand gratis Tertio

Vind elke week een stem van hoop in je mailbox. Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontdek al onze nieuwste bijdragen en analyses een maand lang gratis, zonder verplichting.