Rockster zonder charisma
Het enthousiasme voor dit bezoek was opmerkelijk. De paus kreeg de ontvangst van een rockster, maar heeft daar helemaal de allures niet van. Leo XIV is bovendien geen charismatische redenaar. Hij leest zijn teksten monotoon voor, op het saaie af. Dat hij tóch zo geestdriftig werd onthaald, heeft ongetwijfeld te maken met zijn persoonlijkheid: een zeldzame combinatie van nederigheid met een uitstraling van rust, zekerheid en hartelijkheid. In die zin is dit massale onthaal een duidelijk teken van de tijd. Gelovigen én niet-gelovigen snakken naar leiders die warme menselijkheid en authentieke hoop uitstralen.
Failliet van een belofte
In haar boek Explosieve moderniteit stelt de Israëlische sociologe Eva Illouz dat de moderne cultuur het begrip ‘hoop’ heeft herleid tot de belofte van meritocratie en persoonlijke ontwikkeling: het idee dat geluk voor iedereen binnen bereik ligt als je maar hard genoeg je best doet. Maar die hoop blijkt ijdel. De diepe teleurstelling over die gebroken belofte leidt vandaag tot een samenleving vol woede, haat en verbittering, zegt Illouz. In zijn toespraken greep Leo opvallend vaak terug naar een ander soort hoop: een transcendente belofte van vervulling als bron van hoop. Ze vormt een ongehoorde inspiratie om te streven naar een rechtvaardiger wereld. Ze behoedt voor de collectieve burn-out die ons dreigt te overspoelen. Dat maakt ook dat de paus niet bang was om dwars in te gaan tegen de tijdsgeest. Leo benadrukte de zorg voor kwetsbaren en zieken, vandaar zijn pittige kritiek op de aankomende nieuwe Franse wetgeving rond hulp bij het sterven. Hij riep op tot gastvrijheid en een wereld waarin “iedereen zich thuis zou kunnen voelen, zonder nog onderdrukt of gemarginaliseerd te worden”. En in Metz kreeg hij een staande ovatie voor zijn pleidooi voor vrede.
“Het geloof zien als een anachronisme is een verarming, want zo verlies je een schat aan betekenisgeving.”
Vlaamse kramp
In Vlaanderen heerst nog altijd een groot onbehagen tegenover religie. Je zag het ook in de berichtgeving over het Franse pausbezoek: er werd uiterst beknopt over geschreven en dan nog vooral over het euthanasiestandpunt en de politieke situatie. Geloof is niet alleen vreemd geworden, het wordt gezien als een anachronisme. Dat is een verarming, want daardoor verlies je een schat aan betekenisgeving. Het succes van de paus en zijn boodschap – en bij uitbreiding de nieuwe openheid voor het christendom in Frankrijk – bewijzen het tegendeel. Frankrijk liet zien dat laïcité en het vermogen om te luisteren naar wat gelovigen te vertellen hebben, elkaar niet uitsluiten. Voor president Emmanuel Macron is de laïcité alvast geen hinderpaal om in zijn welkomstwoord lovend te spreken over de christelijke wortels van Frankrijk en te stellen: “Ik verzeker u dat alle Fransen, ik als eerste, naar u zullenluisteren met de grootste interesse.”
Meer opinies van
Johan Van der Vloet
