© Unsplash

Met de woorden “Luister” begint de boodschap van een buitenaards wezen dat zich op het einde van Disclosure Day live tot de wereldbevolking richt. Op dat punt breekt de film abrupt af en is het aan de bioscoopganger om het vervolg van de boodschap zelf in te vullen. In de loop van de film is wel duidelijk geworden dat de buitenaardsen in staat zijn op een telepathische manier in te spelen op menselijke emoties. Hun bedoelingen lijken niet vijandig. De live-uitzending beantwoordt wereldwijd meteen de vraag die de mens zich al lange tijd stelt: zijn we alleen? Van Wingerden, docent Nieuwe Testament aan de Christelijke Hogeschool Ede, bekijkt vanuit theologisch standpunt de vervolgvraag: wat dan?  

Jezuïeten
In de loop van twintig korte verhalen worden verschillende theologische thema’s rechtstreeks of onrechtstreeks aangesneden. Twee ervan – De verloste hemelen en De andere schepping – laten twee jezuïeten aan het woord die dieper ingaan op de thema’s schepping en verlossing. De ene is in het jaar 2049 sterrenkundige aan de Pauselijke Academie voor Wetenschappen, de andere na 2071 theologisch adviseur van een expeditie naar een exoplaneet. 

“Verhalen – en in het bijzonder sciencefiction – zijn manieren om vraagstukken en kwesties op een speelse en creatieve manier te verkennen”, schrijft Van Wingerden in zijn voorwoord. Hij geeft toe dat sommige lezers zich zullen afvragen of zijn speculaties het unieke offer van Christus aan het kruis niet ondermijnen en of ze niet godslasterlijk zijn. Hij stelt hen gerust door te stellen: “Ik sta voluit achter de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel. Mijn drijfveer is niet twijfel, maar verwondering”, aldus de specialist exegese bij het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap.  

Zondeval
Van Wingerden is natuurlijk een kind van zijn tijd, die gekenmerkt wordt door een opeenvolging van crisissen. In enkele verhalen laat hij die uitmonden in apocalyptische, dystopische beschrijvingen die de gevolgen van een nucleaire oorlog lijken te suggereren. Hij verwerkt ook kritiek op de enorme bedragen die aan de ruimtevaart worden besteed terwijl er dringender zaken zijn die om een oplossing vragen. 

“Misschien zouden zij ons helpen, genezen, onderwijzen” 

Het idee van de zondeval loert daarbij geregeld om de hoek. “De val is voor ons een gegeven. Maar is hij universeel? Of uniek aan deze aarde?”, laat de auteur in 2049 een van beide Jezuïeten zich vragen. Meteen voegt hij eraan toe: “Origenes waagde het te denken dat sommige zielen wellicht nooit gevallen waren.” De Nederlandse theoloog vraagt zich vervolgens af wat als sommige buitenaardsen nooit gevallen zijn. “Wat als zij, zonder zonde, leven in voortdurende harmonie met hun Schepper? Dan zouden wij hen ontmoeten als wezens die God nooit kwijt zijn geraakt”, speculeert Van Wingerden via de jezuïet-astronoom. “Misschien zouden zij ons helpen, genezen, onderwijzen. Misschien is hun komst de vervulling van een andere zending”, mijmert hij. 

Van Wingerden had Disclosure Day bij het afwerken van zijn manuscript nog niet gezien, maar zijn boek biedt wel een mogelijk antwoord op de vragen die Spielbergs film oproept.

Mosterd
Van Wingerden geeft toe dat zijn verhalen niet volledig origineel zijn. Achteraan het boek vermeldt hij ook bij welke sciencefictionauteurs hij de mosterd voor zijn verhalen heeft gehaald. “Ongetwijfeld zullen lezers nog meer verwijzingen vinden die ik er bewust of onbewust in heb gelegd.”

Een ervan is zeker het legendarische “It’s life, Jim, but not as we know it”, dat wordt toegeschreven aan de sciencefictionreeks Star Trek. De levensvormen die Van Wingerden in sommige verhalen opvoert, zijn soms bijzonder bizar en moeten eerder worden beschouwd als bewustzijnsvormen dan als levensvormen in de gebruikelijke betekenis van het woord. 

Waarschijnlijk is het dan ook niet toevallig dat hij zijn verhalenbundel afsluit met het verhaal van Eva, die na een ruzie met haar echtgenoot op een zandweg tussen de weiden een bewustzijnsverruimende ervaring krijgt. Die zou letterlijk als een astrale reis door de ruimte kunnen worden bestempeld, maar laat zich in theologische termen beter omschrijven als een mystieke ervaring.

Ruben van Wingerden, Wat als we niet alleen zijn? Twintig verhalen over geloof en kosmos. KokBoekencentrum, Utrecht, 2026, 174 blz.