Geopolitieke spanningen, maatschappelijke turbulenties, existentiële bedreigingen: ze komen steevast aan bod wanneer ik ergens te lande een lezing geef over de staat van de Europese Unie. Buitenlandse jongeren, lokale ondernemers of bezorgde burgers: hoe divers ook het publiek, na afloop zijn de vragen dikwijls dezelfde. Eentje komt regelmatig terug: “Professor, maar wat kunnen wij zelf eigenlijk doen?” Intussen heb ik mijn antwoord klaar. Met name: iedereen kan iets doen, hoe klein of beperkt het lijkt. Want iedereen heeft familie, vrienden of kennissen. Iedereen leeft, woont, loopt ergens school of werkt. En dus kan iedereen in zijn leven het verschil maken. Ook als het aankomt op Europese politiek. 

Ga stemmen
Doorgaans geef ik drie tastbare en haalbare tips aan het publiek. Eén: ga stemmen. De steun aan onze democratische rechtsstaat – in al haar onvolkomenheid – begint van onderuit. In België geldt weliswaar de opkomstplicht maar bij de afschaffing ervan – de lokale verkiezingen van 2024 – bleek het aantal stemgerechtigden dat zich de moeite getroostte om te gaan stemmen, opvallend laag. De politieke desinteresse moet dus worden bestreden maar uiteraard niet alleen op de dag van de verkiezingen. Zich informeren over het beleid beschouw ik als een democratische plicht, net zoals belastingen correct betalen en de verkeersregels volgen. Meestal hoeft het doorgaans hooggeschoolde en geïnteresseerde publiek bij lezingen over de EU niet meer overtuigd te worden. Dus nodig ik alle aanwezigen uit om in gesprek te gaan met iemand uit de naaste omgeving die wel het vertrouwen in de politiek is verloren of verkeerdelijk denkt via zijn stem geen impact te kunnen hebben op ons bestel: van de buitenlandse poetsman tot de 13-jarige kleindochter die in 2029 zal mogen stemmen voor het Europees Parlement.

Koop lokaal
Tip twee: koop alleen online binnen Europa. En voor wie het zich kan permitteren: koop vooral lokaal. Aan mijn eerstejaarsstudenten geef ik elk jaar les over de Europese interne markt. Dat is vrij abstract, zeker als er termen vallen als level playing field (gelijk speelveld), oneerlijke concurrentie, marktverstoring door monopolyvorming of de bedreigingen van de integriteit (van die markt). Wat betekent zoiets concreet? Online pakjes bestellen uit China – wat studenten regelmatig doen –
waarvan de aantallen zo groot zijn (5,8 miljard stuks in 2025) dat ze bij aankomst nooit allemaal gecontroleerd kunnen worden: dat is een gigantisch lek in de interne markt. Plus het levert een comparatief nadeel op voor onze eigen industrie aangezien zij wel streng gecontroleerd wordt op allerlei milieu- en andere productvereisten. Denk dus twee keer na en check of er geen duurzaam – Europees of lokaal – alternatief is. De invoering sinds 1 juli van een Belgische (2 euro) en een Europese (3 euro) importtaks op goedkope pakjes komt geen dag te vroeg. Goed voor de eigen economie (en werkgelegenheid), goed voor de overheidsinkomsten én goed voor het klimaat.

“Iedereen kan iets doen, hoe klein of beperkt het lijkt. Iedereen kan het verschil maken.”

Reis niet naar het zuiden
Tip drie: ga eens op reis buiten je comfortzone. Iedereen vertrekt graag op vakantie naar Frankrijk, Spanje of Italië. Maar er zijn heus nog andere leuke bestemmingen. In Centraal- en Oost-Europa is er voor elk wat wils: wie houdt van natuur of cultuur, op zoek is naar prachtige steden voor een alternatieve citytrip of ongerepte landschappen wil ontdekken. Dikwijls minder lange wachtrijen, geen overvolle parkings, luchthavens of treinstations en van overtoerisme is nergens sprake. Onbekend maakt onbemind, helaas.

Rol van middenveld
In vervlogen tijden speelde het middenveld een cruciale rol, in zowel het opvoeden tot democratisch burgerschap en de versterking van het lokale economische systeem als de georganiseerde vrijetijdsbesteding. Daar blijft helaas weinig van over. Vandaag lijken we allemaal gestreste consumenten in een nerveuze markt van liefst onmiddellijke behoeftebevrediging. Waarom zou je in zo’n constellatie gaan stemmen, de moeite doen om lokaal en fysiek te kopen of reizen naar een bestemming die ontsnapt aan de instagrammisering? Die wereld komt niet meer terug, maar wat overblijft van Edmund Burkes “the costly fabric of society” (het kostbare weefsel) dient door beleidsmakers gekoesterd en beschermd te worden.

Gelukkig ben ik nogal voluntaristisch van aard want het publiek wil graag huiswaarts keren met een positieve boodschap, kwestie van met frisse moed mijn tips in de praktijk te willen brengen. Mijn afsluitend motto leen ik daarom van de christendemocratische politicus Hans-Gert Pöttering, oud-voorzitter van het Europees Parlement en de Konrad-Adenauer-Stiftung: “We zijn beter dan we denken maar niet goed genoeg.”

Verder lezen?

Log in op jouw Tertio account en lees meteen verder

Nog geen account? Neem een digitaal abonnement en lees meteen verder.
Of maak een Tertio proefaccount aan en lees 1 maand gratis online!