“De cursus voor nieuwe bisschoppen besteedt ruime aandacht aan de preventie en de aanpak van misbruik, maar het bewustzijn daarover moet onze hele Kerk doordringen.” zegt Robert Prevost. © Wikimedia

Robert Francis Prevost (1955) werd geboren in Chicago in een katholiek gezin. Zijn ouders waren leerkrachten die zich engageerden in de parochie. “Ik wilde ook leerkracht worden, net als een broer van me die nu schooldirecteur is. Maar ergens borrelde ook een roeping tot het priesterschap in mij, het liefst in combinatie met het leraarschap. Mijn oudere broers gingen naar een school van augustijnen en zo kwam ik bij die orde terecht”, vertelt de Curiekardinaal in een spreekkamer van het Dicasterie voor de Bisschoppen in Rome. In 1977 trad hij in bij de augustijnen, in 1981 legde hij zijn eeuwige geloften af en het jaar daarna werd hij tot priester gewijd. “Er speelden nog motieven mee om augustijn te worden”, bekent hij. “Sommigen werden missionaris. Het avontuur om naar elders te trekken sprak me aan, net als het belang van het gemeenschapsleven. Eigenlijk is dat samenleven synodaliteit: samen op weg gaan in de zoektocht naar God, samen het leven en het geloof delen. Na mijn opleiding zag ik mijn dromen in vervulling gaan door een tijd leerkracht en missionaris te zijn, naast mijn verantwoordelijkheden in de orde.”

Missionaris in Peru
Na studies kerkelijk recht in Rome werd Prevost in 1985 uitgezonden naar Chulucanas in Peru. In 1987 werkte hij even in de VS als roepings- en missiedirecteur van zijn orde, maar de augustijn keerde in 1988 terug naar Peru, dit keer naar de missie in Trujillo. Hij was er onder meer vormingsverantwoordelijke, prior, professor kerkelijk recht, patristiek en moraaltheologie aan het seminarie en gerechtsvicaris. In 2014 benoemde paus Franciscus hem tot apostolisch administrator en daarna bisschop van het bisdom Chiclayo. In 2020 was hij tevens administrator van het bisdom Callao. “Het is niet zo ongebruikelijk dat augustijnen missionaris zijn. Uit België vertrokken er bijvoorbeeld confraters naar Congo. We hebben een lange missietraditie in de hele wereld. Toen de Nieuwe Wereld vanaf 1492 ontdekt werd, trokken we meteen daarheen. Gedurende twaalf jaar stond ik de generaal van onze orde bij en mocht ik augustijnen overal in de wereld bezoeken. We zijn aanwezig in ruim vijftig landen op alle continenten”, zegt Prevost. Als bisschop woonde hij niet meer in een klooster, maar bleef hij wel belang hechten aan het gemeenschapsleven. “Enkele diocesane priesters leefden samen met mij in het bisschopshuis. We trachtten toch wat gemeenschap te vormen, geïnspireerd door de Regel van Augustinus. Pas hier in Rome woon ik voor het eerst niet in een gemeenschap, al tracht ik in de mate van het mogelijke bij de augustijnen aan te sluiten voor de gebedstijden.”

Criteria nieuwe bisschoppen
Wat neemt hij uit zijn verleden mee naar het Vaticaanse ministerie voor bisschopsbenoemingen? “Voor paus Franciscus is een missionaire geest belangrijk. Bisschoppen moeten bereid zijn naar buiten te gaan. Hun focus moet niet prioritair binnenkerkelijk zijn. Ze moeten het lef hebben in dialoog te gaan met de wereld. Dat is een eerste belangrijk criterium bij onze keuze voor nieuwe bisschoppen. Daarnaast moeten ze van een authentieke pastorale dynamiek getuigen en geen rigide dogmatici zijn. Dienstbaarheid en barmhartigheid moeten hen typeren. Ze moeten helend op weg willen gaan met de mensen. Zovelen dragen grote wonden met zich mee. Daar dienen bisschoppen oog voor te hebben. Ze zijn niet de managers van een instituut, maar Gods gezanten die Zijn liefde in de wereld willen brengen. Wat de paus zoekt bij de nieuwe bisschoppen, is eigenlijk wat hijzelf uitstraalt in woord en daad: aandacht voor de armen, de mensen in de periferie, de gekwetsten, de jongeren en de ouderen. Vele jaren stond ik in voor vorming. Ook dat is voor mij een belangrijk aspect.” Meer dan wat hijzelf prioritair vindt, geeft de getrainde Curiekardinaal aan wat de paus wenst. “Wat dit Dicasterie doet, sluit aan bij de visie van Franciscus. Wij zijn er om zijn wensen uit te voeren. Het is de paus die bisschoppen benoemt, niet wij. Wij staan hem bij door hem te informeren.”

Jongere bisschoppen
Het valt op dat de jongste tijd – sinds Prevost het Dicasterie voor de Bisschoppen leidde – jongere figuren tot (aarts-)bisschop benoemd worden. Het zijn niet langer 65-plussers of zelfs zeventigers, maar priesters van rond de 55, onder wie Luc Terlinden, aartsbisschop van Mechelen. “Franciscus wenst een nieuw en dynamisch leiderschap voor de kerk. Dat is van belang voor onze vitaliteit. Door de secularisatie staan jongeren vaak onverschillig tegenover religie en de Kerk heeft veel krediet verloren door alle misbruikschandalen. Het is inderdaad een belangrijke strategie een nieuwe generatie te laten aantreden die charismatischer met jongeren weet om te gaan, die niet bezoedeld is door de misbruiken en die ook strenger staat tegenover seksueel misbruik. Hun focus ligt niet bij het verdedigen van het instituut. Ze zijn pastors die naar buiten gaan, naar de gekwetsten en de gemarginaliseerden, naar de armen in ruime zin, zoals de anawim in de Bijbel: allen die onrechtvaardig worden behandeld en die niet meetellen in de maatschappij”, stelt de prefect. “Minder institutioneel, rigide en klerikaal, meer profetisch, pastoraal en synodaal”, vat hij het samen.

Klerikalisme bekampen
De kardinaal vindt het met paus Franciscus belangrijk om het klerikalisme te bekampen. “We moeten vermijden dat de clerus op een pedestal wordt geplaatst, dat ze wordt afgezonderd van het volk Gods en zich als machthebbers gedraagt. Kerk vormen is samen op weg gaan. Het is teamwork waarbij we te luisteren en te leren hebben van elkaar. We moeten geen voorgekauwde antwoorden geven waarop niemand nog zit te wachten. Bovendien moeten we ons toch echt afvragen waarom het misbruik in de Kerk zo wijdverspreid is en zo erge vormen aannam. Wat zijn de structurele oorzaken? Wat kunnen we leren uit de fouten van het verleden? We hebben veranderingen nodig opdat het zich niet meer voordoet. Het klerikalisme moet worden doorbroken. De cursus voor nieuwe bisschoppen besteedt ruime aandacht aan de preventie en de aanpak van misbruik, maar het bewustzijn daarover moet onze hele Kerk doordringen. Iedereen moet waakzaam zijn”, besluit Prevost.