Blauwdruk van hoop

De Britse historicus Alan Milward stelt dat “niets in de geschiedenis van West-Europa ook nog maar in de buurt komt van zijn ervaring tussen 1945 en 1968”. De geschiedenis van dit continent was tot dan een aaneenschakeling van elkaar bekampende staten. Ook de rationele idealen van de verlichting konden dat niet stoppen: de 20ste eeuw kende twee gruwelijke Wereldoorlogen, genocides, sociale onrechtvaardigheid en dictaturen. Je zou het de tragiek van Europa kunnen noemen: onze rijke culturele bronnen en verwezenlijkingen gingen hand in hand met een zelfdestructieve kant.

Uniek samenspel
Hoe de Europese Unie tot stand kwam, is dan ook een verbluffend samenspel van spirituele, economische en politieke krachten. Ze ontkiemden tijdens het interbellum en ontplooiden zich uiteindelijk op de puinhoop van de Tweede Wereldoorlog. De katholieke sociale leer en de oecumenische beweging in de protestantse wereld speelden daarin een grote rol. Ze vormden de spirituele en morele basis voor wat historici nog steeds zien als het “wonder” van de Europese eenmaking – een blauwdruk voor de toekomst.

Founding fathers
Voor de founding fathers van de Europese Unie was er geen twijfel mogelijk: ze berustte op fundamenteel christelijke waarden. Het personalisme van onder meer Jacques Maritain – die later zou meewerken aan de totstandkoming van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens – spelde daarin een hoofdrol. 

“De totstandkoming van de EU is een verbluffend samenspel van spirituele, economische en politieke krachten.”

Maritain pleitte voor een “persoonlijk en gemeenschapsgericht Europa waarin solidariteit, gerechtigheid en culturele diversiteit samenkwamen”. Een meer dan actuele quote!

Christendemocratie
Al die factoren staan aan de wieg van de moderne christendemocratie. Die vormde met haar synergie van subsidiariteit en solidariteit, persoonlijke ontwikkeling en gemeenschapsdenken een middenweg tussen liberalisme en socialisme. Ze werd daarmee de politieke motor van het Europese project. Vandaag is dat in een klimaat van nationalisme en polarisering lastig. Het ‘en-enverhaal’ van de christendemocratie verviel soms in een politiek van eindeloze compromissen. De christendemocratie zal zich, net als de Kerk, moeten heruituitvinden door terug te gaan naar haar wortels en die te vertalen naar vandaag.

Kostbaar geschenk
Kritiek hebben op de Europese Unie – met haar dure instellingen, regelneverij en complexe beslissingsprocessen – is zeker niet onterecht. Toch mogen we nooit vergeten dat deze Unie een kostbaar geschenk is. Ze heeft gezorgd voor een ongekende periode van vrijheid, welvaart en vrede. Dat christenen daarin een onvervangbare rol gespeeld hebben, kan die dankbaarheid alleen maar versterken. Tegelijk is dit een oproep om ons blijvend in te zetten voor dit Europese project. Laat ons dus het oorspronkelijke spiritueel primaat van de founding fathers van Europa bewaken. Tegen oorlogslogica, economisering en nationalistische tendensen in.