Los Domingos.  © rr

De wonderen zijn ook de filmwereld nog niet uit. Dat bewijst het overdonderd succes, zowel bij de filmpers als bij het publiek, van de Spaanse film Los Domingos (Sundays) van Alauda Ruiz de Azúa. Hij won de hoofdprijs op het filmfestival van San Sebastian en niet minder dan vijf Goya’s, de Spaanse Oscars. De film vertelt het verhaal van de jonge Ainara, die kloosterzuster wil worden, terwijl haar familie zich daartegen verzet. In Spanje klokte de film af op 700.000 toeschouwers.

Alauda Ruiz de Azúa gaf haar jongste film Zondagen als titel omdat het voor katholieken de Dag des Heren is en omdat het in veel families de gewoonte is om dan samen te tafelen als teken van verbondenheid. Sommigen houden die traditie goedschiks of kwaadschiks in ere. Naar verluidt is dat een heel herkenbare setting voor een Spaans publiek. Hoe dan ook, het gezin waarin de 17-jarige Ainara opgroeit, houdt vast aan die gewoonte. Op zondagmiddag wordt er getafeld met vader, zussen, grootmoeder en het gezin van tante Maite. Daar komt Ainara’s voornemen om in te treden uiteraard ter sprake, al heeft ze dat eerder al aangekondigd.

Verkennen 
Op het einde van haar middelbare studies in een kloosterschool voelt Ainara zich geroepen tot het kloosterleven. Tijdens de vakantie wil ze dat pad verder verkennen door enkele dagen het ora et labora in het klooster mee te maken. Daarvoor heeft ze de toestemming nodig van haar vader Iñaki. Ze vraagt haar tante Maite om bij hem een goed woordje te doen. In plaats daarvan krijgt ze een stortvloed aan negatieve reacties over zich heen. Beseft ze wel dat ze zich met enkele oudjes laat opsluiten? Is ze niet te jong om zo’n beslissing te nemen? Zou ze niet beter verder studeren en de wereld verkennen? Ainara blijft er rustig onder. Ze zegt dat ze zich door God geroepen voelt, zich altijd gelukkig voelt in het klooster en dat God tot haar spreekt.

Verklaring 
Maite probeert op haar beurt een verklaring te vinden voor die roeping. Hebben de nonnen druk uitgeoefend op Ainara? Zoekt haar nicht een vorm van compensatie nadat ze haar moeder op jonge leeftijd verloor? Is kloosteroverste Isabel een surrogaatmoeder? Heeft Ainara niet meer behoefte aan een psycholoog dan aan een retraite? De druk escaleert, maar uiteindelijk geeft haar vader Ainara toestemming voor haar geestelijke zoektocht. Ze grijpt die kans met beide handen aan en verdiept zich in het kloosterleven, ook in de minder fraaie of kleinmenselijke kanten ervan. Zo krijgt Ainara onder meer te horen dat samenleven met God niet altijd eenvoudig is, omdat Hij “nukkig kan zijn, zodat je soms wenst dat Hij, zoals een man, voor een paar dagen zijn koffers pakt.”

Familie 
Op de verhaallijn van Ainara ent Alauda Ruiz de Azúa, die ook het scenario schreef, een even belangrijke familiale verhaallijn. Vader Iñaki lijkt een nieuwe liefde gevonden te hebben en Maite’s bezorgdheid om Ainara heeft gevolgen voor haar huwelijk met Pablo. Werkt ze haar frustraties daarover niet af op Ainara? Op de achtergrond spelen ook financiële problemen mee. Restauranthouder Iñaki heeft zich wellicht vertild aan een zware lening, waarvoor familieleden borg stonden, om herstellingswerken uit te voeren. Stof genoeg om het zondagse tafelen meerdere weken levendig te houden.

“Los Domingos is zonder meer een van de betere spirituele en religieuze films van de jongste jaren”

Blijft er op het einde zelfs nog een familie over om mee aan tafel te gaan? De ontrafeling gebeurt geruisloos, zonder dat iemand die bewust nastreeft. Een familie als veilige en vredevolle haven is er voor Ainara, althans tijdelijk, niet meer.

Teken 
Zo roept de regie ook vragen op over tolerantie binnen een familie. Heeft Maite het recht om het leven van Ainara mee te sturen? Vanuit haar atheïstische achtergrond is dat misschien begrijpelijk. Maar is het aanvaardbaar om achter de rug van haar nicht plannen te smeden met haar kennissen? Of zelfs pertinent te liegen tegen overste Isabel over Ainara?

Ainara moet veel incasseren en lijkt op een bepaald moment te breken. Na een begrafenis, in een vrijwel lege kerk, smeekt ze God om hulp, om een antwoord, om een teken. De volwassenen rondom haar merken het niet op. Of dat teken er komt en of Ainara haar roeping uiteindelijk volgt, laten we hier uiteraard in het midden. 

Woordenduel 
Los Domingos is zonder meer een van de betere spirituele en religieuze films van de jongste jaren. Onwillekeurig denk je terug aan het werk van onder meer Robert Bresson en aan De Avondmaalsgasten van Ingmar Bergman. Misschien nog het meest aan Ida van de Poolse cineast Paweł Pawlikowski. In die film staat novice Anna op het punt haar geloften af te leggen, maar haar overste vindt dat ze eerst in het reine moet komen met het verleden van haar familie. Een houding die op applaus van de Spaanse Maite onthaald zou worden.

Met Los Domingos laat Ruiz de Azúa de keuze bewust aan de kijker. Ze gaat respectvol om met Ainara’s roeping en beschrijft die in al haar spirituele en religieuze dimensies. Het woordenduel met de ongelovige Maite gebeurt op het scherp van de snee. Een overvloed aan intelligente, rake en relevante dialogen passeert de revue. Als toeschouwer is het soms happen naar adem: wie één frappante zin wil onthouden, dreigt er drie andere te missen.

Gelijkwaardig
In tegenstelling tot de enigmatische Terrence Malick, die in The Tree of Life en A Hidden Life de camera naar de hemel en de wolken richt wanneer hij het hogere wil vatten, houdt Alauda Ruiz de Azúa haar camera dicht bij de personages en bij de grond als het over religie en hogere sferen gaat. Hetzelfde geldt voor de meer aardse aspecten van het familiale leven. Dat is een bewuste keuze, omdat beide werelden voor haar gelijkwaardig zijn en samen één geheel vormen. Zelf kiest ze evenmin tussen de weg die Ainara inslaat en het pad dat Maite voor haar uitstippelt. Die keuze laat ze aan de kijker. Stof tot nadenken en discussie is er in overvloed.

Muziek 
Over het knappe gebruik van muziek zal men het snel eens zijn. Alauda Ruiz de Azúa beperkt zich tot koormuziek. Daaronder bevinden zich psalmen, een stukje Mozart en vooral Into My Arms van Nick Cave & The Bad Seeds. Tijdens het zingen van die weemoedige, religieuze ballade lijkt er iets open te bloeien tussen Ainara en Mikel, een ander koorlid. Met haar muziekkeuze geeft de regisseur de film een wijdingsvolle, spirituele en transcendente sfeer. En Mozart verbinden met een jongerenfuif is een van de regievondsten van het jaar.

Tot slot nog dit: de doorleefde vertolkingen van debutante Blanca Soroa als Ainara en Patricia López Arnaiz als Maite versterken de impact van Los Domingos nog. Of die buiten Spanje even groot zal zijn, valt af te wachten. Wonderen hebben nu eenmaal niet de neiging zich te herhalen. Hoe betreurenswaardig ook.

Los Domingos: (Sp., 115’)
Van: Allauda Ruiz de Azúa 
Met: Blanca Soroa, Patricia López Arnaiz, Miguel Garcés, Juan Minujín, Mabel Rivera