Een extra stoel aan tafel

Van 7 tot 16 november is het de Week van de Pleegzorg. Een week waarin pleegkinderen en pleeggezinnen in Vlaanderen in het zonnetje worden gezet, en die duidelijk maakt dat pleegzorg van onschatbare waarde is.

De vraag naar pleeggezinnen blijft stijgen. In 2022 kwam het aantal kinderen dat in een pleeggezin terechtkwam voor het eerst boven de 10.000 uit. “Ook in 2023 zat het engagement van pleeggezinnen in de lift”, zegt Niels Heselmans, woordvoerder van Opgroeien. “In totaal verbleven 11.169 kinderen, jongeren en volwassenen met een beperking in een pleeggezin, een stijging van 5,3 procent.”

In driekwart van de nieuwe pleegzorgsituaties komen kinderen terecht bij mensen die ze al kennen, zoals familie of vrienden. Voor een op de vier is dat niet het geval: zij vinden onderdak bij onbekenden. Steeds vaker verblijven geplaatste kinderen voor langere tijd in het pleeggezin. Bij langdurige plaatsingen ligt het gemiddelde op zeven jaar. “Die stabiliteit is van onschatbare waarde voor wie uit een moeilijke situatie komt”, stelt Heselmans.

Niet vlekkeloos
Dat pleegzorg niet altijd vlekkeloos verloopt, bleek onlangs in Nederland. In Vlaardingen werden pleegouders John en Daisy veroordeeld tot elf jaar cel en ter beschikkingstelling met dwangverpleging. Hun verhaal tart elke verbeelding. Twee Syrische broertjes die in 2021 bij hen verbleven, werden verwaarloosd en mishandeld. In de nacht van 20 mei 2024 bracht de man bovendien een tienjarig meisje, bewusteloos en zwaargewond, naar het ziekenhuis. Artsen stelden meerdere botbreuken vast. Het meisje overleefde, maar zal levenslang intensieve zorg nodig hebben. Wat een veilige haven had moeten zijn, werd een huis van vernedering en ontmenselijking.

De zaak wringt, ook over de grens. Onvermijdelijk rijst de vraag: zou zoiets hier kunnen gebeuren? Een terechte vraag die tegelijk nuance verdient. Want de organisatie van pleegzorg in Nederland verschilt fundamenteel van de werkwijze in Vlaanderen. 

In Nederland verloopt pleegzorg via allerlei instellingen, onder toezicht van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Begeleiders verdrinken er soms in de dossiers; te veel, te snel, te weinig ruimte. Signalen van misbruik worden daardoor soms te laat opgepikt.

“Pleegouders bewegen zich tussen loyaliteit en uitputting, tussen liefde en bureaucratie”

In Vlaanderen is het anders opgezet: één koepel, Pleegzorg Vlaanderen, onder de vleugels van het agentschap Opgroeien. Een structuur die minder versnippering en meer overzicht beoogt, en dankzij de provinciale werking begeleiding dichter bij gezinnen kan brengen. Al betekent dat niet dat alles hier vlekkeloos loopt. Ook Pleegzorg Vlaanderen kampt met tekorten en aanslepende wachttijden. En dat drukt, soms voelbaar, op iedereen in het systeem.

Grond onder je voeten
Rechtzaken zoals die van John en Daisy vormen het schrikbeeld van elke ouder die zijn kind tijdelijk moet toevertrouwen aan anderen. Gelukkig zijn zulke drama’s uitzonderingen. Wat je minder vaak ziet, zijn de vele verhalen waarin het wél goed gaat. Een kind dat opbloeit, kleine stapjes vooruit. Verhalen die hoop geven, maar die zelden de krant halen.

Een daarvan is dat van de dertienjarige Noor. Op pleegjongeren.be vertelt ze hoe ze na jaren in een leefgroep eindelijk in een pleeggezin terechtkwam: “Toen ik negen was, kwam pleegzorg me redden uit mijn situatie. Ze hadden een gezin voor me gevonden! Ik woon hier nu vier jaar. Natuurlijk zijn er wel eens ruzies, maar ik hou van hen – en zij van mij. Dankzij hen ben ik de persoon die ik nu ben.”

Verhalen zoals dat van Noor tonen wat pleegzorg kan betekenen: niet alleen onderdak, maar vaste grond onder je voeten. Een bedding waarin kwetsbare kinderen langzaam leren overschakelen van overleven naar leven. Waarin talent tot bloei mag komen. En dat is van levensbelang – niet alleen voor het kind zelf, maar voor de samenleving als geheel.

Meer dan een bedankje
Pleeggezinnen zijn goud waard. Ze vormen een onmisbare schakel in een solidaire samenleving. Maar dankbaarheid mag ons niet blind maken voor hun draaglast. Pleegzorg is geen taak die je er ‘even bij’ doet. Veel pleegkinderen dragen diepe sporen van trauma, hechtingsproblemen en onzekerheid. Pleegouders bewegen zich tussen loyaliteit en uitputting, tussen liefde en bureaucratie.

Mishandeling of verwaarlozing komt zelden voort uit kwade wil. Vaak is het de tragiek van goede bedoelingen die botsen op een tekort aan rust, steun en begeleiding. Daarom is de Week van de Pleegzorg meer dan een bedankje. Het is een oproep aan gezinnen, aan beleidsmakers en aan ons allemaal. Niet alleen om waardering te uiten, maar om zorgdragers ook echt te ondersteunen – ruimhartig en structureel.

Een stoel vrijhouden aan tafel voor een gekwetst kind is geen kleine daad. Het is een daad van moed, veerkracht en liefde – keer op keer.

De Week van de Pleegzorg herinnert ons eraan: pleegzorg is nooit vanzelfsprekend. Wie een kind toekomst geeft, doorbreekt de spiraal van armoede, uitsluiting en geweld. Pleegouders bouwen aan een samenleving waarin ieder kind telt. En daar worden we uiteindelijk allemaal beter van.