Redding is geen technologisch eindpunt: waarom Wereldkankerdag meer vraagt dan technologische oplossingen

“Misschien leef ik nog twee jaar, met pech één, met geluk vier.” Met die ene zin legt filosofe en dichteres Lieke Marsman de breekbaarheid bloot waarin mensen met kanker leven. Haar boek Op een andere planeet kunnen ze me redden is geen medisch verslag, maar een existentiële getuigenis. En juist daarom ontregelt het.

Op 4 februari, Wereldkankerdag, dienen de cijfers zich opnieuw aan. In 2022 werden wereldwijd 20 miljoen nieuwe diagnoses gesteld. In België alleen al meer dan 81.000. Volgens de World Health Organization krijgt één op de vijf mensen ooit kanker.

Kanker is dus helaas geen randverschijnsel, maar een tijdgenoot. En toch houden we graag vast aan een geruststellend geloof: dat technologie ons uiteindelijk zal verlossen. Dat ergens een doorbraak wacht die kanker temt zoals antibiotica ooit infecties temden. Medische vooruitgang is onmiskenbaar en kostbaar. Maar wie haar tot ultieme hoop verheft, verwart genezing met redding.

Na haar diagnose kraakbeenkanker in 2018 belandt Marsman in een universum van scans, protocollen en prognoses. Daar dreigt een mens gereduceerd te worden tot dossier en behandelplan. Gaandeweg ontdekt ze iets wat in geen richtlijn past: zelfs wanneer genezing onzeker is, blijft de vraag naar betekenis.

“Ik mis God”, schrijft ze. Niet als dogma, maar als horizon. Als bedding voor eindigheid.

De epidemie als spiegel
Wie meent dat het slechts een kwestie van tijd is voordat dit probleem door de medische wetenschap wordt opgelost, kijkt beter naar de prognoses. Tegen 2050 verwacht de WHO 35 miljoen nieuwe gevallen per jaar; een stijging van 77 procent. Het woord ‘kankerepidemie’ viel zelfs.

Laat de geneeskunde ons in de steek? Integendeel. De stijgende cijfers houden vooral de samenleving een spiegel voor.

Vergrijzing en bevolkingsgroei spelen een rol. Maar ook levensstijl: meer rood vlees, meer alcohol, meer zittend leven, meer vervuiling. Wat wij vooruitgang noemen, draagt tegelijk risico’s in zich. De westerse levensstijl verspreidt zich wereldwijd, ook naar regio’s met de minste middelen om de gevolgen op te vangen.

Kanker is dus niet alleen een medisch probleem. Het is ook een cultureel symptoom.

Du mußt dein Leben ändern
De Duitse filosoof Peter Sloterdijk gaf een van zijn boeken de titel Du mußt dein Leben ändern. Je moet je leven veranderen. Hij bedoelde dat niet moralistisch, maar existentieel. Religie en ethiek zijn volgens hem oefenvelden waarin de mens zichzelf leert overstijgen.

Wereldkankerdag confronteert ons met precies die opdracht. “We kunnen ons niet uit kanker behandelen”, stelde Véronique Terrasse van de WHO in VRT NWS. Investeren in screening, therapie en gelijke toegang tot zorg is een kwestie van rechtvaardigheid. Maar daarmee is het werk niet af.

“Zelfs wanneer een lichaam niet meer te genezen is, mag een mens nooit als verloren worden beschouwd”

De ‘kankerepidemie’ waar de WHO voor waarschuwt, hangt samen met vragen die dieper gaan dan medische innovatie: wat eten we? Hoe werken we? Op welke snelheid leven we? Hoe gaan we om met ons lichaam, en met elkaar?

Preventie is niet alleen gezondheidsbeleid. Het is ook een morele keuze.

Kwetsbaar maar nooit verloren
Zelfs wanneer een lichaam niet meer te genezen is, mag een mens nooit als verloren worden beschouwd. Wereldkankerdag doorprikt de illusie dat alles maakbaar is: vooruitgang heeft haar limieten, kwetsbaarheid blijft. In een cultuur die gelooft in controle herinnert kanker ons eraan dat het leven geen project is, maar een gave.

De vraag is daarom niet alleen hoe we ziekte bestrijden, maar welk soort samenleving wij willen zijn. Een die blijft repareren wat misloopt, of een die minder ziekmakend durft te leven? Dat laatste vraagt om matiging, rechtvaardigheid en verbondenheid.

Redding is geen technologisch eindpunt. Ze begint waar wij weigeren elkaar te reduceren tot dossier of risico. Waar wij elkaar erkennen als mens: kwetsbaar en eindig, maar nooit verloren.