Ja, je mag lachen met religie. Dat hoort bij een vrije samenleving. Maar wie eerlijk kijkt naar het publieke debat in ons land, ziet ook dat die vrijheid selectief wordt toegepast. Er wordt met verschillende maten gemeten.

Niet meer ‘echt religieus’
Dat blijkt eens te meer uit een filmpje van Studio Brussel, onderdeel van de VRT. In een zogenoemde ‘rageroom’ sloegen presentatoren onder meer beelden van Jezus en Maria aan diggelen. Het filmpje ging aanvankelijk geruisloos voorbij, totdat de Ierse journalist Colm Flynn er lucht van kreeg. In een interview legt hij Sam De Bruyn, Eva De Roo en Dries Lenaerts de vraag voor of ze ook een symbool van Mohammed zouden stukslaan.

“Wie structureel ervaart dat zijn traditie wordt geridiculiseerd, voelt zich vroeg of laat buitengesloten”

Het antwoord was veelzeggend. “Nee”, bekende De Roo. “Dat zou ongepast zijn, want er wonen veel moslims in België.” Maar er zijn toch ook christenen, wierp Flynn tegen. Dat beaamden de presentatoren, maar tegelijk stelden ze dat België niet meer zo’n christelijk land is, en dat lachen met je achtergrond betekent dat je met jezelf lacht.

Dat klinkt redelijk, en toch wringt er iets. Het argument dat “we niet echt meer religieus zijn” lijkt een vrijbrief om de ene traditie wél te ridiculiseren en de andere te ontzien. Alsof culturele nabijheid elk respect overbodig maakt. Alsof je eigen wortels minder waardevol zijn dan die van een ander. Zelfspot kan gezond zijn, maar er is een verschil tussen zelfrelativering en zelfafbraak.

Voedend voor polarisatie
Wanneer een publieke omroep – gefinancierd met belastinggeld – ongegeneerd christelijke symbolen aan diggelen kan slaan, kun je moeilijk nog spreken van neutraliteit. Zeker wanneer tegelijkertijd andere religies zorgvuldig worden ontzien. In dat geval stelt een omroep een norm: sommige overtuigingen verdienen bescherming, andere niet. Dat is niet alleen inconsequent, het is ook riskant.

Wie structureel ervaart dat zijn traditie wordt geridiculiseerd, terwijl andere religies met fluwelen handschoentjes worden behandeld, voelt zich vroeg of laat buitengesloten. Dat gevoel voedt ressentiment. En laat dat nu bij uitstek een vruchtbare voedingsbodem zijn voor polariserende en extremistische stemmen.

De ‘weg met ons’-ideologie
De scherven in Brussel weerspiegelen bovendien meer dan een afscheid van een religieus wereldbeeld. Ze verbeelden wat wetenschapsjournalist Arnout Jaspers de ‘Weg met ons’-ideologie noemt. In zijn gelijknamige boek bespeurt hij een opmerkelijke paradox: enerzijds is de westerse samenleving een van de succesvolste beschavingen die de mensheid ooit heeft gekend, anderzijds is ze voortdurend bezig haar eigen morele wortels te ondergraven.

“Een samenleving die alleen nog lacht met haar eigen wortels toont geen vrijheid, maar gemakzuchtige selectiviteit”

Maar een samenleving die haar eigen wortels ondergraaft, creëert een vacuüm waarin andere verhalen het overnemen: de markt, ideologieën of hardere vormen van identiteitspolitiek. De ironie is dat veel van wat we vandaag vanzelfsprekend vinden — zorg, onderwijs, sociale structuren — historisch diep verankerd is in het christendom. Die erfenis hoef je niet kritiekloos te omarmen, maar ze verdient wel een minimum aan respect.

Geen eindpunt maar een signaal
Intussen is de video al honderdduizenden keren bekeken en trok VRT-woordvoerder Yasmine Van der Borght het boetekleed aan. “We hebben die sketch verkeerd ingeschat”, geeft ze toe. “De betrokken presentatoren bieden hun excuses aan. De video was bedoeld als humoristische actie en ze hebben onderschat hoe gevoelig religieuze symbolen kunnen liggen. Ze begrijpen dat dit voor sommige mensen kwetsend is en zouden vandaag andere keuzes maken. VRT vindt het belangrijk dat al haar medewerkers respect voor elke religie tonen.” Daarmee is de zaak wat de omroep betreft afgesloten.

Dat klinkt alsof de beeldenstorm in Brussel een incident is om snel af te handelen. Maar daarmee mis je de kern: het is een signaal. De echte vraag is niet of we met religie mogen lachen, maar hoe eerlijk we dat doen. 

Een samenleving die alleen nog lacht met haar eigen wortels toont geen vrijheid, maar gemakzuchtige selectiviteit. Moed zonder risico. Zeker wanneer christenen zich steeds vaker moeten verantwoorden omdat ze ‘nog’ geloven, terwijl andere religies automatisch worden ontzien uit culturele of maatschappelijke gevoeligheid. Dat is geen gelijkheid, dat is meten met twee maten.

Daarom een heldere boodschap aan onze publieke media: wie respect opeist voor de ene overtuiging, moet dat ook opbrengen voor de andere. Wat gij niet wilt dat moslims en joden geschiedt, doet dat ook christenen niet. Zo zorgen we samen dat er voor iedereen genoeg te lachen overblijft. Dank u.