10 Second_Vatican_Council_by_Lothar_Wolleh_004 wikimedia kopie

Het Tweede Vaticaans Concilie was eerder de bevestiging van de kerkpraktijkdaling dan de oorzaak ervan. © Wikimedia

Het einde van de laatste dingen

De Franse historicus Guillaume Cuchet vroeg zich af hoe een instituut dat duizenden jaren het fundament van de Europese samenleving was, in slechts enkele jaren tijd bijna kon verdwijnen. Zijn onderzoek leidde tot de verrassende conclusie dat dat voor een groot deel te wijten is aan het vrijwel verdwijnen van de eschatologische dimensie van het geloof uit theologie en pastoraal.

In Comment notre monde a cessé d’être chrétien (2018) bestudeert Cuchet nauwkeurig de kerkpraktijk in het Frankrijk van de 20ste eeuw. Hij constateert dat de neergang in 1965 begon. Met die precieze datering draait hij de volgorde om die de meeste historici hanteren. Zij situeren die ná het Tweede Vaticaans Concilie en Humanae Vitae. Cuchet stelt dat vóór 1965 het katholicisme een religie van verplichting was. Hij verwijst bijvoorbeeld naar de zes geboden van de Kerk, met als bekendste de zondagsplicht en de biecht. In de jaren 1950 en 1960, zo stelt hij vast, kwam er steeds meer een mentaliteit op waarin men “niet naar de mis hoeft te gaan om een goed christen te zijn”. Volgens Cuchet leidde dat tot een collectieve psychologische aardverschuiving: als kerkmensen zelf de oude regels niet meer strikt noodzakelijk achten voor het zielenheil, dan wordt praktiseren voor veel gelovigen optioneel.