Onderwijs voor de toekomst

Een slordige 1,2 miljoen leerlingen zitten alweer in de klas. Ondanks de inzet van de scholen, loopt een en ander mis in ons onderwijs. Een groeiende groep leerlingen valt uit de boot; tegelijk scoren we slecht op kwaliteit.

Paradox
De Hongaarse socioloog Frank Furedi zegt dat het onderwijs met een diepe paradox worstelt: “Nog nooit heeft de samenleving zoveel geïnvesteerd in en verwacht van onderwijs, maar nog nooit hebben scholen en universiteiten zo weinig verwacht van leerlingen.” Volgens hem weten volwassenen niet meer welke waarden en normen ze willen doorgeven. Dat komt omdat ze deze rol niet meer opnemen: vanuit hun volwassenheid kinderen laten zien wat ze van hen verwachten. Die onzekerheid heeft grote gevolgen voor het onderwijs: volwassenen dwingen geen gezag af bij jongeren, die vervolgens ook geen gezag in de klas accepteren.

Conservatief
Van Hannah Arendt is de prachtige zin: “In de opvoeding wordt beslist of wij genoeg van de wereld houden om er verantwoordelijkheid voor op te nemen en haar meteen ook te redden van de ondergang.” Onderwijs wil bij kinderen en jongeren de liefde voor de wereld wekken door die wereld door te geven. Het is daarom in de goede zin van het woord conservatief en gezagsvol: het bewaart – conserveert – kennis en geeft die door. Tegelijk vertrouwt onderwijs die wereld toe aan de verantwoordelijkheid van de volwassenen in spe en maakt zo toekomst mogelijk. 

“Als de school haar focus verlegt van de ‘overdracht’ naar zelfontdekking, mist ze de essentie van goed onderwijs.”

Arendt en in haar spoor Furedi zijn formeel: als de school haar focus verlegt van de ‘overdracht’ van de wereld naar zelfontdekking of maatschappelijke thema’s, mist ze de essentie van goed onderwijs. Een harde kritiek op de politisering en economisering van onderwijs, maar ook op de ‘pretpedagogie’ – zoals critici haar noemen – waarin enkel de leerling centraal staat.

Persoonsvorming
In essentie zijn persoonsvorming en verantwoordelijkheid ook de kern van katholiek onderwijs: de leraar ontsluit de wereld en geeft die door aan de leerlingen. Zo kunnen zij er de zin van ontdekken en verantwoordelijkheid leren opnemen. Persoonsvorming is meer dan kennis en leerdoelen najagen. De wereld ontdekken is altijd verrassend: we kunnen haar leren kennen en toch ontsnapt zij ook aan ons begrijpen.

Welzijn
Bruno Vanobbergen – directeur-generaal van het Katholiek Onderwijs Vlaanderen – wil welzijn en kennis samenbrengen vanuit een persoonsvormende, christelijk geïnspireerde visie op onderwijs. Die gedachte is verfrissend en prikkelend. Zijn vraag om welzijnsprofessionals preventief in te schakelen op de scholen ontlast leraren, zodat ze zich op hun onderwijstaak kunnen concentreren. Tegelijk mag dat onderwijs best wel uitdagen en schuren. Zo’n integrale visie kan ertoe leiden dat leerlingen en leraren opnieuw gemotiveerd raken. Onderwijs gaat dan namelijk weer naar haar kern: betekenis geven aan de wereld als een appel om toekomst te scheppen.