Subversief

Sacré Coeur, een docudrama over de geschiedenis van de Heilig-Hartdevotie, werd een onverwachte najaarshit in de Franse en Waalse bioscopen. De film kreeg gratis promo omdat reclame ervoor in de Parijse metro werd verboden op grond van het neutraliteitsbeginsel. In de pers – ook de katholieke – heerste terughoudendheid. De film werd immers meegefinancierd door het concern van Vincent Bolloré, een ultraconservatieve katholieke ondernemer en daarom bij voorbaat verdacht van een identitaire en extreemrechtse agenda. Een groep van kritische priesters riep in La Croix op om de film te boycotten en de burgemeester van Marseille verbood de film te programmeren.

Lichaam
Bij nader inzien moesten journalisten echter toegeven dat ze in de film geen spoor van de genoemde verdenkingen konden vinden. Integendeel, ze werden geraakt door de boodschap van liefde die de film uitstraalt. Vooral de vele getuigenissen, zoals die van een straathoekwerker, van een ex-rapper en drugsdealer, en van een voetbalster maakten indruk. Ook bijzonder: elke voorstelling gaf aanleiding tot onverwacht diepzinnige gesprekken tussen de toeschouwers. Regisseur Steven Gunnell ziet in het succes de heropleving van de religieuze interesse, een fenomeen waar de Franse pers al maanden uitgebreid over schrijft. Journalist Jean-Pierre Denis verklaart het vanuit “een katholicisme dat iets te cerebraal was en dat nu opnieuw op het niveau van het lichaam, van de emoties en van het hart binnenkomt”.

Kerststal
In zijn laatste encycliek sprak paus Franciscus over het Heilig Hart als antidotum tegen een “ontlichaamde spiritualiteit”. Mensen hebben tastbare en voelbare dingen nodig die troost en nabijheid symboliseren. De commotie rond de kerststal in Brussel vertoont diezelfde dynamiek. Dat de figuren geen gezicht hebben doet hen hun tastbaarheid en nabijheid verliezen. Dominicaan en bezieler van de Foyer in Brussel Johan Leman verwoordde het in het zijn blog zo: een kerststal mag verrassen, maar moet ook geruststellen. Hij is namelijk een ankerpunt in een chaotische wereld. Die spanning zie je ook in het kerstverhaal zelf. Het gaat over iets ongehoords – God die mens wordt – maar tegelijk stelt het gerust: Gods komst in de wereld ontdoet die van hopeloosheid.

“Het kind in de kribbe bevrijdt ons uit de gevangenis van onze eenzaamheid en wanhoop.”

Subversieve traditie
De inpalming van het christendom door extreemrechts maakt gelovigen terecht bang voor een geloof dat zijn revolutionair-profetische dimensie verliest. Het protest vanuit politieke hoek tegen de Brusselse kerststal vertoont een identitair randje. Maar is de roep om een herkenbare traditie daarom per definitie verdacht? Want precies in die traditie zit iets principieel subversiefs. Jezus is geen stoere held die uit de hemel komt, maar een mens, die zoals de Nederlandse theoloog Bram van de Beek treffend zegt “zelf bij uitstek de trekken van de slachtoffers van deze wereld draagt”. Is het niet die kwetsbaarheid en onvoorstelbare liefde die ontroeren? Die een wereld waarin de macht en het geld de eerste viool spelen overhoopgooien? En is de kerststal op die manier niet de poort naar iets dat ons volkomen overstijgt en toch nabij is? Bevrijdt het kind in de kribbe ons niet uit de gevangenis van onze eenzaamheid, onze wanhoop om onszelf en om de wereld? Dat is het diepe geheim van Kerstmis. Aan christenen om die vreugde uit te dragen.

Zalig kerstfeest!

Verder lezen?

Log in op uw Tertio account en lees meteen verder

Nog geen account? Neem een digitaal abonnement en lees meteen verder.
Of maak een Tertio proefaccount aan en lees 1 maand gratis online!