De partij Alternative für Deutschland (AfD) werd in Sachsen-Anhalt in november 2023 door het Verfassungsschutz, het orgaan dat waakt over de Duitse grondwet, bestempeld als ‘gesichert rechtsextrem’. Volgens de deelstaatdienst richtte de politieke agitatie van de AfD Sachsen-Anhalt zich onder meer tegen de menselijke waardigheid en het democratiebeginsel.
Voor de AfD als geheel ligt de juridische situatie intussen genuanceerder. In februari 2026 besliste het Verwaltungsgericht Köln in een spoedprocedure dat het Bundesamt für Verfassungsschutz de partij voorlopig niet als ‘gesichert rechtsextremistisch’ mag classificeren en behandelen. De rechtbank besliste daarmee nog niet definitief over de zaak. De hoofdprocedure loopt verder.
Remigration
In zijn boek Democratie in vrije val wimpelt Patrick Vander Weyden het verschil dat partijen van rechtse signatuur willen maken tussen radicaal-rechts en extreemrechts gewoon weg. Wie steeds extremere standpunten ventileert, maakt volgens hem minder extreme standpunten na verloop van tijd salonfähig, waardoor partijen aan de uiterst rechtse kant van het politieke spectrum zichzelf als ‘radicaal’ in plaats van ‘extreem’ rechts kunnen wegzetten.
De Duitse christendemocratische bondskanselier Friedrich Merz bond enkele dagen na de verkiezingsoverwinning van 43,8 procent van de AfD in Sachsen-Anhalt de kat de bel aan. Hij bekritiseerde het door de AfD gekoesterde begrip Remigration, waarmee de partij het vertrek beoogt van mensen met een migratieachtergrond.
“De Duitse Kerken hebben in aanloop naar verschillende deelstaatverkiezingen uitvoerig gewaarschuwd voor de AfD”
Merz omschreef het concept als ‘niets anders dan een etnische zuivering op basis van huidskleur en afkomst’. De AfD verwierp die voorstelling en stelde dat haar beleid zich richt op illegale immigratie en binnen de Duitse wet valt.
Merz waarschuwde er ook voor dat een verregaand remigratiebeleid gevolgen zou hebben voor de arbeidsmarkt, onder meer voor de gezondheidszorg en de horeca, sectoren die sterk afhankelijk zijn van arbeidskrachten met een migratieachtergrond.
Kerken
De Duitse Kerken hebben in aanloop naar verschillende deelstaatverkiezingen uitvoerig gewaarschuwd voor de AfD. Toch blijken ook onder katholieke kiezers heel wat mensen voor de partij te stemmen.
Uit een YouGov-enquête van juni 2026 bleek dat 24 procent van de Duitse katholieken aangaf voor de AfD te zullen stemmen. Bij de Bondsdagverkiezingen van 2025 stemde volgens dezelfde bron 18 procent van de katholieke kiezers op de partij, tegenover 8 procent in 2021.
In Sachsen-Anhalt kondigde de AfD in aanloop naar de verkiezingen aan de financiering van zowel de katholieke als de evangelische Kerk fundamenteel te willen wijzigen, omdat de Kerken zich volgens de partij ‘fundamenteel van hun christelijke opdracht hebben verwijderd en vooral politiek-maatschappelijk actief zijn’.
Mocht een door de AfD geleide deelstaatregering de financiering geheel of gedeeltelijk verminderen, dan zou dat onder meer gevolgen kunnen hebben voor kinderopvang, onderwijs, bejaardenzorg en hulp aan migranten. De Kerken in Duitsland zijn op die terreinen immers nog zeer actief.
Autocratiseringsgolf
Patrick Vander Weyden stelt in zijn boek vast dat de voorbije 200 jaar gekenmerkt werden door een sterke globale democratisering. Sinds 2012 bevinden we ons volgens hem ‘in de derde periode van democratische terugval’ of in een nieuwe ‘autocratiseringsgolf’, na die van de jaren 1930 en 1960.
Vandaag kunnen we volgens de auteur nog niet zeggen of de ‘huidige democratische terugval tijdelijk of beperkt zal zijn’. In zijn boek formuleert Vander Weyden 51 actiepunten ter bescherming van de democratie, een bestuursvorm die hij uitvoerig toelicht en die meer inhoudt dan gewoon ‘de wil van het volk’.
Blauer September
De Belgische parlementsverkiezingen van 24 november 1991 gingen de geschiedenis in als ‘zwarte zondag’. De Duitse deelstaatverkiezingen van deze maand kunnen naar analogie de geschiedenisboekjes ingaan als ‘Blauer September’: blauw is immers de kleur van de AfD.
Zwart is in Duitsland traditioneel de kleur van de christendemocratische CDU. Die bleef vorig weekend bij de verkiezingen in Mecklenburg-Vorpommern met 4,9 procent onder de kiesdrempel van 5 procent en komt daardoor niet in het nieuwe deelstaatparlement. Het is de eerste keer in de geschiedenis van de CDU dat de partij bij een deelstaatverkiezing onder die grens blijft.
In Berlijn behaalde Die Linke 25,7 procent van de tweede stemmen en werd daarmee de grootste partij. De AfD behaalde er 16,3 procent.
Het Duitse politieke middenveld wordt daarmee geconfronteerd met sterke krachten aan beide uiteinden van het politieke spectrum. De volgende afspraak met het Duitse electoraat is in april volgend jaar, met deelstaatverkiezingen in Schleswig-Holstein in het noorden en Saarland in het zuidwesten. Of Friedrich Merz dan nog bondskanselier is, blijft voorlopig een open vraag.
Meer opinies van
Ludwig De Vocht
