Bronverhaal

Festivalorganisatoren die eind juni op bevel van de overheid hun event moesten stilleggen wegens onweersgevaar, verweten diezelfde overheid een gebrek aan vertrouwen in hun eigen expertise. Dat fait divers legt een diepere paradox in onze samenleving bloot. Aan de ene kant predikt de neoliberale canon individuele vrijheid en eigen verantwoordelijkheid. Aan de andere kant bemoeit de overheid zich steeds intensiever met die burger: er zijn nog nooit zoveel wetten, regels en bijbehorende boetes geweest als vandaag.

Verstaatsing
Die evolutie leidt tot een sluipende etatisering – of verstaatsing – van de samenleving. De overheid viseert daarbij steeds openlijker het middenveld, terwijl dat juist functioneert als een cruciale buffer tussen staat en burger. Het middenveld vervult taken die essentieel zijn voor de samenleving, zodat de overheid die niet zelf hoeft uit te voeren. Dat is het klassieke principe van de subsidiariteit, een kernstuk van de christelijke sociale leer.

Vandaag ligt dat principe bij bepaalde politici onder vuur. De overheid geeft het middenveld subsidies, en precies bij die financiering wringt de schoen. Vooral de mutualiteiten moeten het ontgelden: dat “dure tussenstuk” kan de overheid zelf wel efficiënter organiseren. Voorbeelden uit het buitenland weerleggen die claim nochtans resoluut. 

“De grote uitdaging voor het middenveld is om zijn kracht duidelijk te maken aan de politiek.”

Wortels
Maar er is meer aan de hand: als de federale regering het sociaal overleg straal negeert, is dat een motie van wantrouwen tegenover het middenveld. Dat is een gevaarlijke situatie. Het brede middenveld
– inclusief Kerken en levensbeschouwingen – is de motor achter een indrukwekkende zorgstructuur, vrijwillige inzet, sociale cohesie en maatschappelijke veerkracht. Het is bovendien een kritische instantie die de politiek bij de les houdt. Als dat middenveld verdwijnt, verliest de samenleving een immens sociaal kapitaal. De grote uitdaging voor het middenveld is om zijn kracht duidelijk te maken aan de politiek en de maatschappij. Het christelijke middenveld heeft daarin een unieke positie door zijn evangelische wortels te verdiepen. Het bezoek van paus Leo aan Lampedusa in plaats van aan de VS, kan hier inspirerend werken. Leo laat daarmee zien dat het christelijk geloof dwars tegen het heersende discours in durft te gaan. 

Profetisch
Het huidige politieke klimaat verbant levensbeschouwing resoluut naar de privésfeer. Dan is de nadruk leggen op christelijke wortels niet zonder risico. Toch is die herbronning essentieel. Zoals Bea Cantillon het in deze Tertio stelt: christelijke organisaties hebben een “levend bronverhaal, waarin ervaring, herinnering en morele gemeenschap centraal staan, met de naastenliefde als moreel kompas”. Dat verhaal koesteren en vitaliseren is van levensbelang: het stelt die christelijke organisaties in staat om voluit trouw te blijven aan hun diepste bestaansreden. En wat is dat anders dan zin geven aan het leven en oprechte zorg bieden aan mensen, vooral de meest kwetsbaren? Juist in een samenleving die alsmaar ongenadiger en killer wordt, is die solidaire, profetische stem van christenen onmisbaar.