Prachtige menselijkheid

Het is een opvallende vaststelling: een belangrijk deel van de jonge ‘nieuwkomers’ in het geloof ontdekt dat niet via een gemeenschap, maar tijdens een individuele zoektocht op het internet. Eigenlijk is dat niet zo verrassend. We worden collectief betoverd door onze schermen, maar we vormen nauwelijks nog een collectief. Op de trein, in wachtkamers en op parkbankjes, achter de kinderwagen of op de fiets: iedereen staart naar zijn smartphone. Zelfs een smartphoneverbod op scholen leidt in eerste instantie tot een lager welbevinden: jongeren worden onrustig en storten zich na de schoolbel meteen op alles wat ze menen te hebben ‘gemist’.

Digital natives 
Generatie Alfa groeit op als digital native en kent veel minder fysieke communicatie. De Franse psychiater Boris Cyrulnik spreekt in dit verband over de “afwezigheid van de ander”: wanneer schermen het fysieke contact verdringen veroorzaakt dat atrofie in het hersendeel dat verantwoordelijk is voor hechting. Schermen geven namelijk voortdurend snelle, oppervlakkige emotionele pieken en dopamineprikkels. Gezonde hechting echter vereist een trage en diepe verwerking van stimuli. De verslaving aan onze smartphone saboteert ons vermogen tot langdurige, stabiele hechting en empathie.

Schijnwerkelijkheid
Nu kunstmatige intelligentie klaarstaat om al onze vragen te beantwoorden en steeds vaker fungeert als therapeut en spiritueel consulent, wordt de kwestie urgenter dan ooit. AI-chatbots lijken echte mensen, maar ze vormen geen echte ‘ander’. Ze geven geen weerwerk, hebben eindeloos geduld, staan altijd paraat en geven de gebruiker meestal gelijk. Zo verdwijnen de rijkdom en de weerbarstigheid van échte menselijke relaties. We dreigen door te draaien in een narcistische bubbel waarin we voortdurend worden bevestigd en onszelf niet meer in vraag stellen. 

Kwetsbaarheid
In zijn eerste encycliek Magnifica Humanitas ziet paus Leo XIV het magnifieke van de mens niet in het transhumanisme dat via technologie de mens wil ‘optimaliseren’. Onze kwetsbaarheid en feilbaarheid zijn volgens hem net de plekken waar we ons openstellen voor de relatie met de ander en met God: “Juist binnen onze beperkingen komt mededogen tot stand, evenals oprechte zorg voor de behoeften van anderen.”

Uitnodiging
Digitalisering en AI versterken het individualisme exponentieel. Naast de brede maatschappelijke gevaren die dat met zich meebrengt, maakt die ontwikkeling het doorleven en doorgeven van het geloof in deze tijd tot een unieke uitdaging. Hoe leiden we digitale zoekers naar een echte gemeenschap van vlees en bloed? Hoe creëren we een ‘tegencultuur’ voor snelle prikkels? Hoe kan de Kerk een oefenruimte zijn voor de trage en diepe verwerking die nodig is voor échte hechting met God en elkaar? Hoe omgaan met de weerbarstigheid van intermenselijk contact, niet als constructiefout, maar als kans om te groeien naar “prachtige menselijkheid”? Op dit cruciale moment in de geschiedenis van de mensheid zijn dat spannende vragen waarin christenen een essentiële rol spelen.