De vergelijkingen met de legendarische zomer van 1976 waren de voorbije dagen niet uit de lucht. Die hete zomer begon, zoals Gerard Cox enkele jaren voordien zong, “zo wat in mei”. Om nog bewuste herinneringen te hebben aan die verzengende zomer, moet je intussen al zestigplusser zijn. De meteorologische statistieken van vijftig jaar geleden bieden weliswaar een mogelijkheid tot vergelijken, maar kunnen de aanhoudende droogte van toen niet oproepen.
De kerken waren in 1976 alvast even koel als nu, maar toegankelijker en tijdens de week minder leeg dan vijftig jaar later. Hoeveel van die kerken zullen in 2076 nog bestaan?
Kerksluitingen
Als de huidige trend zich doorzet, zullen veel kerkgebouwen over vijftig jaar ontwijd zijn, een andere bestemming hebben gekregen of zelfs afgebroken zijn. Vijftig jaar geleden waren kerksluitingen helemaal niet aan de orde van de dag, tenzij tijdelijk omdat gebouwen dringend hersteld moesten worden.
Nederland staat wat kerksluitingen betreft al een heel eind verder dan Vlaanderen, zo bleek tijdens Amen. En nu?, het festival voor de Kerk van morgen dat eind mei plaatsvond in Antwerpen. Tijdens een workshop over hoe het verder moet nadat een geloofsgemeenschap afscheid heeft moeten nemen van haar kerkgebouw, deed de Nederlandse historicus en journalist Leo Fijen een opmerkelijke vaststelling. Hij wees erop dat over een kerk steevast wordt gezegd dat die bij het dorp, de familie of de eigen generatie hoort. Kerken worden dus gezien als plaatsen waaraan sterke emotionele herinneringen aan verbonden zijn: eerste communies, plechtige communies, middernachtsmissen in de sneeuw, paaswakes, huwelijken, dopen en uitvaarten.
Maar nooit, zo stelt Fijen vast, hoorde hij iemand zeggen: “Het is het huis van God, waar ik Jezus ontmoet.”
Oververhit
Zullen volgende generaties zich in 2076 kerken enkel herinneren als grote gebouwen die tijdens extreme hitte werden opengesteld als gratis koelteplekken in een oververhitte wereld die werd gekenmerkt door een opeenvolging van crisissen en oorlogen?
De media pakten in 2026 graag uit met daghitterecords alsof de klimaatopwarming een spannende race was naar een glorieus hoogtepunt. Oorlogen werden gestart en vervolgens weer snel afgeblazen in de onbeschaamde hoop dat die geste een prestigieuze prijs zou opleveren. De paus trok op historisch beladen dagen naar plaatsen waar migranten uit Afrika aankwamen om mensen een geweten te schoppen en hen te herinneren aan de boodschap van het evangelie. Het was ook een periode waarin prille tieners geloof begonnen te hechten aan berichten op sociale media die hun voorhielden dat hun generatie geen toekomst had.
Psalm 42
Toch waren er ook tekenen van hoop. Ze wezen erop dat kerken niet alleen koelteplekken waren, maar dat de Kerk, om een toen al versleten modewoord te gebruiken, ook ‘cool’ kon zijn.
Het zou evenwel nog even duren vooraleer mensen zich konden vinden in de woorden van Psalm 42, die Felix Mendelssohn Bartholdy in 1837 verwerkte in de prachtige cantate Wie der Hirsch schreit. De psalmist beschrijft daarin hoe zijn ziel naar God verlangt zoals een hert verlangt naar fris water: “Mijn ziel dorst naar God, naar de levende God” (Psalm 42,3).
“Als de huidige trend zich doorzet, zullen veel kerkgebouwen over vijftig jaar een andere bestemming hebben gekregen of zelfs afgebroken zijn”
Een Bijbelverhaal dat op geopolitiek vlak goed bij 2026 paste, is dat van de Samaritaanse vrouw. De evangelist vermeldt terloops dat Joden geen betrekkingen onderhielden met Samaritanen (Johannes 4,9). Toch biedt Jezus de vrouw, die volgens de toenmalige verhoudingen tot een vijandig volk behoorde, het levende water aan dat “een bron zal worden waarvan het water opwelt tot eeuwig leven” (Johannes 4,14).
Op adem komen
Anno 2026 zijn het kerkgebouwen die mensen bij temperaturen van ver boven de dertig graden verkoeling kunnen bieden en die hen letterlijk weer op adem laten komen. Of de Kerk daar ook figuurlijk toe in staat is, hangt niet uitsluitend af van de ontvankelijkheid van mensen voor haar boodschap. Ze zal die boodschap, in de voetsporen van Jezus Christus, ook geloofwaardig en hoopvol moeten blijven verkondigen.
Meer opinies van
Ludwig De Vocht
