Sloophamer

De manier waarop de Vlaamse regering het levensbeschouwelijk onderwijs in het officiële net hervormt, getuigt van een ontluisterend gebrek aan visie. Wat als een oefening in organisatorische efficiëntie wordt verkocht, dreigt in de praktijk uit te monden in chaos en een sociaal bloedbad. Bovendien wordt het fundamentele belang van levensbeschouwelijk onderwijs voor onze samenleving miskend.

Even terugblikken: in het officiële onderwijs kunnen leerlingen kiezen welk levensbeschouwelijk vak ze wensen te volgen: anglicaanse, islamitische, israëlitische, orthodoxe, protestantse, rooms-katholieke godsdienst of niet-confessionele zedenleer. Dit vak wordt telkens gegeven door iemand van die levensbeschouwing en parallel georganiseerd. In het regeerakkoord werd besloten om die situatie te vereenvoudigen. 

Dat is een heikele kwestie, want artikel 24 van de Grondwet garandeert die keuzevrijheid. De zaak leidde tot een pittige discussie binnen de Vlaamse regering. Conner Rousseau (Vooruit) pleitte ervoor om het levensbeschouwelijk onderwijs af te schaffen en artikel 24 te herzien. Dat voorstel haalde het niet. De regering besliste uiteindelijk dat de twee uur levensbeschouwing per week behouden bleven. Ondertussen zijn de uitvoeringsbesluiten klaar en die leiden tot verbijstering bij betrokkenen.

Chaos 
Niet alleen verdwijnen er 1200 banen, de hervorming rammelt ook inhoudelijk en organisatorisch aan alle kanten. Minister Demir wekt de indruk dat het systeem eenvoudiger wordt, maar in de praktijk blijkt het tegendeel. Door de splitsingsnormen drastisch te verhogen en de regels “flexibel” te maken, wordt het voor schooldirecties net moeilijker.

Voor kleinere groepen betekent dit dat er niet alleen graadoverschrijdend, maar ook finaliteitsoverschrijdend moet worden gewerkt. Leerlingen uit verschillende onderwijsvormen (van doorstroom tot arbeidsmarktgerichte finaliteit) worden dan samen gezet. Dat is moeilijk te organiseren en pedagogisch problematisch, omdat leerlingen met uiteenlopende leerbehoeften worden gegroepeerd.

Exit interlevensbeschouwelijk leren 
Een pervers effect van het afschaffen van het parallelisme is dat het onmogelijk wordt om de verschillende levensbeschouwingen op hetzelfde moment in te roosteren. Daarmee wordt de interlevensbeschouwelijke dialoog die in het officieel onderwijs in opbouw was, in de praktijk onmogelijk gemaakt. Het gevolg kan meer isolatie zijn, met risico op polarisatie en fundamentalisme.

Het is uitgerekend Koen Pelleriaux, afgevaardigd bestuurder van het GO!, die het parallel organiseren van levensbeschouwelijk onderwijs en dialoog als essentieel beschouwt.  Hij reageerde dan ook zeer kritisch, net als de vakbonden en de erkende instanties van de betrokken levensbeschouwingen. 

Ook het katholiek onderwijs deelt onverwacht in de klappen. De splitsingsnormen gelden eveneens voor de lessen godsdienst, wat vooral in kleinere basisscholen zal leiden tot grotere en heterogene groepen, met bijkomend banenverlies en organisatorische problemen. 

Schuldig verzuim 
Met deze gebrekkige hervorming gaat de Vlaamse regering voorbij aan de noden van deze tijd. In een context waarin de mentale gezondheid van jongeren onder druk staat, is het beperken van ruimte voor zingeving een vorm van schuldig verzuim. Onderzoek wijst herhaaldelijk op een sterke samenhang tussen zingeving en psychisch welzijn. Jongeren die leren reflecteren op existentiële vragen – wie ben ik, wat wil ik, hoe ga ik om met lijden – staan sterker en meer verbonden in het leven.

Levensbeschouwelijke vakken zijn de enige plek in het curriculum waar deze vragen expliciet aan bod komen. Bovendien is religieuze en levensbeschouwelijke ongeletterdheid een gevaar voor de democratie. Levensbeschouwelijk onderwijs biedt het vocabulaire om het onzegbare te bespreken en de ander te proberen te begrijpen in plaats van te verketteren. 

“In een context waarin de mentale gezondheid van jongeren onder druk staat, is het beperken van ruimte voor zingeving een vorm van schuldig verzuim”

Wanneer die spirituele dimensie uit het onderwijs verdwijnt, verschuift de vorming van jongeren naar de ongereguleerde ruimte van sociale media en algoritmische beïnvloeding. Levensbeschouwelijk onderwijs kan net een veilige vrijplaats zijn waar onder begeleiding van een leraar met expertise wordt gewerkt rond overtuigingen en wereldbeelden. Dat moet in goede omstandigheden kunnen gebeuren en is cruciaal voor de toekomst van onze samenleving. 

Leerkrachten levensbeschouwing hebben een veeleisende maar essentiële opdracht, die niet mag worden ondergraven door kortzichtige hervormingen. De komende weken volgt de uitspraak van de Raad van State. Intussen is het nodig het debat te verbreden naar de fundamentele plaats van levensbeschouwing in onderwijs en samenleving. De kerkgemeenschap moet daarin een actieve rol opnemen.