Second Victims.  © rr

Nauwelijks is Heldin van Petra Volpe uit de bioscoop verdwenen of Second Victims van Zinnini Elkington maakt zijn opwachting. Beide films belichten de zorgsector, die tijdens de pandemie werd toegejuicht maar inmiddels opnieuw als vanzelfsprekend wordt beschouwd. Achter de schermen groeit echter de bezorgdheid over de draagkracht van het systeem. Beide films zijn een echo van die zorg, al verschillen ze duidelijk in aanpak.

Waar de Zwitserse Heldin de klemtoon legt op het uitputtende werk van het verplegend personeel, bekijkt de Deense Second Victims de ziekenhuisproblematiek vanuit het perspectief van artsen. Wat gebeurt er met hen wanneer ze door overwerk, vermoeidheid, tijdsdruk en onderbezetting een medische fout begaan die fatale gevolgen heeft? De patiënt is het eerste slachtoffer, maar de zorgverlener blijft zelden ongeschonden. Hij of zij wordt het second victim.

Mop 
Beide films spelen zich af in een ziekenhuis, maar Elkington stapt af van de grijsblauwe kleuren die we met dergelijke instellingen associëren. De gangen waarlangs dokter Alexandra – meestal Alex genoemd – zich naar haar afdeling begeeft, zijn beschilderd met kleurrijke vlakken en bollen. Op de afdeling heerst een grote drukte: een collega is ziek uitgevallen en een andere, Emilie, begint onzeker aan haar eerste werkdag. Alex is bereid tijdelijk de gaten in het rooster op te vullen. 

Om de gespannen sfeer tijdens een teamvergadering wat te doorbreken, vraagt een arts of iemand het verschil kent tussen God en een dokter. Het antwoord: God weet dat Hij geen dokter is. De mop gaat wat verloren in het gewoel, maar fungeert als een subtiele vooruitwijzing naar de thematiek van de film.

Onderzoek 
Net als in Heldin word je ook hier meteen in de actie gezogen. Alex bekommert zich over een patiënte met een hersenbloeding die dringend intensieve zorgen nodig heeft. Ze slaagt erin de vrouw te stabiliseren en haar zoon gerust te stellen, wanneer Emilie dringend haar hulp inroept. Net is een achttienjarige jongen, Oliver, binnengebracht met hevige hoofdpijn. Zijn moeder is ongerust, maar wanneer Alex hoort dat hij pas zijn verjaardag vierde, relativeert ze de klachten. Mogelijk gaat het om een kater.

Na bijkomend onderzoek mag Oliver naar huis. Zover komt het echter niet. Kort nadien raakt hij in coma en is het opnieuw alle hens aan dek.

Perspectief 
Oliver moet na zijn hersenbloeding dringend worden geopereerd. Maar is dat zinvol? Neurochirurg Esben denkt van niet, maar Alex wel. Ze dringt aan, mede omdat inmiddels blijkt dat ze een detail van Olivers toestand over het hoofd zag. Een bijkomend onderzoek had mogelijk erger kunnen voorkomen.

De discussies onder de dokters zijn pittig en de vraag stelt zich of Oliver nog uitzicht heeft op beterschap. Zijn ouders denken van wel en willen niet horen van een afkoppeling van de machines die Oliver in leven houden. Een priester probeert met zalvende, humane en spirituele woorden perspectief te bieden, terwijl Alex nagenoeg instort onder de beschuldigingen.  

Klinisch 
Met Second Victims levert Zinnini Elkington haar speelfilmdebuut af. Ze is actrice en schreef ook het scenario van dit overtuigende ziekenhuisdrama. Omdat de focus ditmaal op de arts-patiëntrelatie ligt, zie je nauwelijks verpleegkundigen aan het werk. Toch krijg je een helder beeld van het functioneren van een ziekenhuis, niet in het minst doordat Alex bijna letterlijk op de voet wordt gevolgd. 

Medische handelingen en onderzoeken worden expliciet in beeld gebracht en versterken de dramatiek. De scène waarin bij Oliver wordt gecontroleerd of er nog tekenen van leven zijn, is bijzonder beklijvend. Het klinische handelen van de neuroloog, terwijl gevoelens van spanning, boosheid, verdriet en hoop door de kamer gieren, is indrukwekkend. De aanwezigheid van de priester tilt het geheel uiteindelijk naar een spiritueel niveau.

“Wat gebeurt er met artsen wanneer ze door overwerk, vermoeidheid, tijdsdruk en onderbezetting een medische fout begaan die fatale gevolgen heeft?”

Of Alex daadwerkelijk een medische fout maakte, blijft voer voor discussie, ook onder haar collega’s. Eén van hen probeert haar te relativeren met de uitspraak: “Iedere dokter heeft zijn kerkhof.” Aan zoveel cynisme is Alex nog niet toe.

Haar rol wordt uitstekend vertolkt door de Deens-Turkse actrice Özlem Saglanmak, bij ons bekend van de populaire serie Borgen. De befaamde Deense actrice Trine Dyrholm neemt de rol van Camilla, de moeder van Oliver, voor haar rekening. Hun acteerprestaties verhogen de impact van Second Victims aanzienlijk. Een film die misschien een sterker einde verdiende, maar tegelijk duidelijk maakt: dit is nog maar een begin.

Second Victims: (DK., 92’) 
Van: Zinnini Elkington 
Met: Özlem Saglanmak, Trine Dyrholm, Iman Meskini, Olaf Johannessen